397 SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI HESABI

397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı

a) Niteliği:

397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı, işletmelerdeki kasa, stoklar ve maddi duran varlıklarla ilgili yapılan sayım ve kontrol işlemleri sonucunda tespit edilen fazlalıkların geçici olarak kaydedildiği bir hesap türüdür. Bu hesap, kasa sayımında tespit edilen fazla miktarın muhasebe kaydını tutmak için kullanılır. Kısaca, işletme varlıklarında (özellikle kasa ve stoklar) gerçekleşen sayımda çıkan farkları düzenlemek için başvurulan bir "geçici" hesap olarak düşünülebilir.

• Kasa Fazlası: Kasa sayımında kasadaki nakit miktarının, kayıtlarla tutmadığı durumlarda ortaya çıkar ve 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı'na kaydedilir.
• Stok Fazlası: Benzer şekilde, stoklarda tespit edilen fazlalıklar da bu hesaba kaydedilir.

Sayım ve tesellüm fazlası, işletme muhasebesinde yapılan sayımların sonucunda ortaya çıkan farkların düzenlenmesi amacıyla kullanılır. Hesap, genellikle fiili durum ile kayıtların uyumlu hale getirilmesi için kullanılır ve bu fazlalıkların kaynağı tespit edilene kadar geçici bir çözüm sunar.

b) İşleyişi:

1. Fazlalığın Tespiti ve Kaydedilmesi: Sayım ve tesellüm fazlası, genellikle kasa veya stok sayımları sonrasında ortaya çıkar. Örneğin, kasa sayımında kaydedilen miktarın fiili durumda daha fazla olduğu tespit edilirse, 100 KASA hesabı ile fiili durum arasındaki fark kaydedilir.
   • Fazlalık Tespit Edildiğinde: Eğer fazla miktarın kaynağı hemen bulunamıyorsa, bu fazla tutar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı'nın alacak tarafına kaydedilir. Bu, fazlalığın nedeninin belirlenmesi için bir geçici kayıt oluşturur.
     • Örnek: Kasa sayımı sonucunda kasada 75.000 TL bulunmuş, fakat kayıtlar 40.000 TL göstermektedir. 35.000 TL'lik kasa fazlası 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı'na kaydedilir.

     Tarih	Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
     18.07.20XX	100	KASA HESABI	35.000,00
     	397	SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI HESABI		35.000,00

2. Fazlalığın Sebebinin Bulunması: Kasa veya stoklardaki fazlalığın sebebi birkaç gün içinde bulunabilir. Eğer sebep belirlenirse, fazlalık ilgili gelir veya gider hesabına kaydedilir. Bu durumda, 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı'nın alacak tarafı kapatılır ve sebebi bulunan fark, gider veya gelir olarak muhasebeleştirilir.
   • Örnek: Kasa fazlasının nedeni, alıcıdan alınan bir tahsilatın kaydının unutulmuş olmasıdır. Bu durumda kasa fazlası, ilgili 120 ALICILAR HESABI'na mahsup edilir.
     

     Tarih	Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
     23.07.20XX	397	SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI HESABI	35.000,00
     	120	ALICILAR HESABI (RS)		35.000,00

3. Fazlalığın Sebebinin Bulunamaması Durumunda: Eğer sayım ve tesellüm fazlalığının kaynağı bulunamıyorsa, bu durumda fazlalık dönem sonu karına devredilir. Bu işlem, işletme faaliyetlerine dair net bir açıklama bulunamayan fazlalıkları, gelir hesaplarında göstermek amacıyla yapılır.
   • Örnek: Kasa fazlasının kaynağı bulunamazsa, bu fazlalık 679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR HESABI'na kaydedilir.
     

     Tarih	Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
     31.12.20XX	397	SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI HESABI	35.000,00
     	679	DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR HESABI		35.000,00

c) Özet:

• 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı, işletme varlıklarında yapılan sayımlar sonucunda tespit edilen fazlalıkları kaydetmek için kullanılan geçici bir hesap türüdür.
• Fazlalığın Kaynağı Tespit Edilemezse: Fazlalık geçici olarak 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı'na kaydedilir.
• Fazlalığın Sebebi Bulunduğunda: İlgili düzeltme yapılır ve fazlalık, doğru gelir veya gider hesaplarına yönlendirilir.
• Fazlalığın Sebebi Bulunamazsa: Dönem sonunda, fazla tutar kar olarak kaydedilir.

Örnek: AAA işletmesinin 18.07.20XX tarihinde yaptığı kasa sayımı sonucunda kasada 45.000,00 TL olduğu belirlenmiştir. Aynı tarihte “100 KASA” hesabının durumu aşağıdaki gibidir.

100 KASA HESABI

BORÇ      ............ 250.000,00

ALACAK ............  210.000,00

İstenen:

a) Kasa fazlasını hesaplayınız.

b) Kasa fazlasının sebebi aynı gün tespit edilememiş ve araştırılmak üzere ilgili hesaba alınması kararlaştırılmıştır. İlgili yevmiye defteri ve “100 KASA” hesabı ile “397 SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI” hesabının defterikebir kayıtlarını yapınız.

c) 23.07.20XX tarihinde, kasa fazlasının nedeni alıcı RS’ den yapılan 18.07.20XX tarihli tahsilat kaydının unutulmasından kaynaklandığı tespit edilmiştir. İlgili yevmiye defteri ve “397 SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI” hesabının defterikebir kayıtlarını yapınız.

ç) Kasa fazlasının sebebi bulunamadığı takdirde gerekli yevmiye defteri kaydını yapınız.

Çözüm:

a) Kasa Fazlasının Hesaplanması:

• 100 KASA HESABININ durumu:
  • Borç tarafı toplamı: 250.000 TL
  • Alacak tarafı toplamı: 210.000 TL
  • Bakiye = 250.000 TL - 210.000 TL = 40.000 TL (kasa defterindeki bakiye)
• Fiili kasa sayımı sonucunda kasada bulunan tutar: 45.000 TL.
• Kasa fazlası: 45.000 TL - 40.000 TL = 5.000 TL (Bu, kasadaki fazla parayı temsil eder).

b) Kasa Fazlasının Sebebinin Aynı Gün Tespit Edilememesi Durumunda Yapılacak Kayıtlar:

c) Kasa Fazlasının Sebebinin 23.07.20XX Tarihinde Tespit Edilmesi Durumunda Yapılacak Kayıtlar:

ç) Kasa Fazlasının Sebebinin Bulunamaması Durumunda Yapılacak Kayıtlar: