MUHASEBE SÜRECİ

Bu formu bitirebilmek için tarayıcınızda JavaScript'i etkinleştirin.

Muhasebe Süreci - 1. Bölüm

Muhasebe, işletmelerin mali işlemlerini düzenli bir şekilde kaydetme, sınıflandırma ve raporlama sürecidir. İşletmeler, süreklilik kavramı gereği faaliyetlerini uzun vadeli bir perspektifle sürdürürken, dönemsellik ilkesi doğrultusunda bu faaliyetlerini belirli hesap dönemlerine ayırır. Genellikle bir takvim yılı olarak kabul edilen bu dönemler sonunda mali sonuçlar değerlendirilir.

Muhasebe Sürecinin Aşamaları

Muhasebe süreci aşağıdaki temel adımları içerir:

  1. Açılış Bilançosunun Hazırlanması: İşletmenin faaliyet dönemine başlamadan önce sahip olduğu varlıklar ve kaynaklar düzenlenir.
  2. Mali İşlemlerin Kaydedilmesi: Gerçekleşen her mali işlem, ilgili belgelerle desteklenerek muhasebe kayıtlarına geçirilir. Bu işlemler, işletmenin finansal durumunu yansıtan muhasebe fişlerine ve defterlere kaydedilir.
  3. Aylık ve Genel Mizanların Düzenlenmesi: Dönem içinde kaydedilen işlemlerden hareketle aylık ve genel geçici mizanlar hazırlanır. Bu belgeler, mali durumun kontrolü için önemlidir.
  4. Envanter İşlemleri: Dönem sonlarında, işletmenin varlıkları ve yükümlülükleri detaylı bir şekilde incelenir ve düzenlenir.
  5. Gelir Tablosu ve Kapanış Bilançosunun Hazırlanması: İşletmenin dönem içerisindeki gelir ve giderleri raporlanır. Dönemin sonunda, varlıklar ve kaynaklar yeniden düzenlenerek kapanış bilançosu oluşturulur.
  6. Hesapların Kapatılması ve Yeni Dönem İçin Açılması: Geçmiş döneme ait hesaplar kapatılır ve yeni dönem için başlangıç hesapları açılır.

Muhasebe sürecinde kullanılan belgeler şunlardır:

  • Fatura ve Makbuzlar: Gerçekleşen ticari işlemleri belgelemek için kullanılır.
  • Bordrolar ve Çekler: Çalışan ödemeleri ve işletme harcamalarını gösterir.
  • Envanter Belgeleri: İşletmenin mevcut varlıklarının detaylarını içerir.

Temel Muhasebe İlkeleri

Muhasebe işlemleri, aşağıdaki ilkeler doğrultusunda gerçekleştirilir:

  1. Belgelendirme: Her mali işlem, doğruluğunu kanıtlayan bir belgeyle desteklenmelidir.
  2. Dönemsellik: İşlemler, belirli hesap dönemleri çerçevesinde raporlanmalıdır.
  3. Tutarlılık: İşletme, muhasebe politikalarını süreklilik içinde uygulamalıdır.
  4. Şeffaflık: Mali tablolar, işletmenin finansal durumunu açık bir şekilde yansıtmalıdır.

Bu süreçler, işletmenin mali durumunu doğru bir şekilde takip edebilmesini ve ilgili taraflarla etkili bir iletişim kurmasını sağlar.

Muhasebe Süreci ve Örneklerle Açıklama

Tacirler, ticari faaliyetlerine başlarken işletmenin sürekliliği ilkesine uygun şekilde hareket ederler ve işletmelerine bir ömür biçmezler. İşletmelerin faaliyetlerini, dönemsellik kavramı doğrultusunda bir takvim yılına bölerek mali işlemlerini muhasebe süreci çerçevesinde kayıt altına almaları gerekmektedir.

Muhasebe süreci, işletmede gerçekleşen mali nitelikteki işlemlerin ispat edici belgelere dayandırılarak zorunlu muhasebe defterlerine düzenli bir şekilde kayıt edilmesini, sınıflandırılmasını ve raporlanmasını kapsar. Her hesap dönemi sonunda kayıtlar kapatılır ve bir sonraki dönemin başında yeniden açılır. Her hesap dönemi, birbirinden bağımsız olarak değerlendirilir. Türk Vergi Usul Kanunu’na (VUK 174. madde) göre hesap dönemi genellikle takvim yılıdır. Örneğin, uzun süredir ticari faaliyet yürüten bir işletmenin hesap dönemi 1 Ocak'ta başlar ve 31 Aralık'ta sona erer.

Aşağıda muhasebe süreci, adım adım açıklanmış ve her adım örneklerle somutlaştırılmıştır:

  1. Açılış Bilançosunun Düzenlenmesi

Faaliyete başlarken işletmenin mevcut varlık ve borçlarının bir bilanço ile kaydedilmesidir.
Örnek: Bir işletme, yıl başında 500.000 TL'lik nakit varlığa ve 200.000 TL’lik borca sahipse, açılış bilançosu bu bilgileri içerecek şekilde düzenlenir.

  1. Muhasebe Fişlerine Kayıt

İşlemlerin belgeye dayalı olarak muhasebe fişlerine işlenmesi sürecidir.
Örnek: Satış yapılırken düzenlenen bir fatura, muhasebe fişine "Gelir" kaydı olarak işlenir.

  1. Muhasebe Defterlerine Kayıt

Fişlere işlenen işlemler, yevmiye defteri, kebir defteri gibi resmi muhasebe defterlerine kaydedilir.
Örnek: 10.000 TL’lik bir mal alımı, yevmiye defterine şu şekilde kaydedilir:

  • Borç: Stok Hesabı
  • Alacak: Nakit Hesabı
  1. Aylık Mizanların Düzenlenmesi

Her ay sonunda hesapların genel bir kontrolü yapılır ve geçici bir bilanço hazırlanır.
Örnek: Ocak ayı sonunda nakit hesabında 400.000 TL, alacak hesaplarında 100.000 TL bulunuyorsa bu durum mizan tablosunda gösterilir.

  1. Genel Geçici Mizanın Düzenlenmesi

Dönem sonunda tüm hesaplar topluca gözden geçirilir ve bir genel mizan hazırlanır.
Örnek: İşletmenin gelir tablosuna taşınacak verileri bu mizanda topluca görülebilir.

  1. Envanter İşlemleri

İşletmenin tüm varlık ve borçlarının sayımı ve değerlemesi yapılır.
Örnek: Depodaki malların fiziki sayımı sonucunda 100.000 TL'lik stok tespit edilmiştir.

  1. Gelir Tablosunun Düzenlenmesi

İşletmenin belirli bir dönemdeki gelir ve giderlerinin yer aldığı tablo hazırlanır.
Örnek: İşletmenin toplam gelirleri 1.200.000 TL, toplam giderleri ise 800.000 TL olarak hesaplanmışsa, dönem net karı 400.000 TL olarak tabloya yansır.

  1. Gelir ve Gider Hesaplarının Kapatılması

Döneme ait gelir ve gider hesapları, "Dönem Net Karı/Zararı" hesabına aktarılarak kapatılır.
Örnek: 50.000 TL "Gelir Hesabı", 30.000 TL "Gider Hesabı" karşılıklı kapatılır ve kalan 20.000 TL dönem karı olarak kaydedilir.

  1. Kesin Mizanın Düzenlenmesi

Dönem sonu kayıtları tamamlandıktan sonra kesin mizan hazırlanır.
Örnek: Dönem sonunda nakit hesabında 300.000 TL, stoklarda 150.000 TL gözüküyorsa bu mizan tablosunda yer alır.

  1. Kapanış Bilançosunun Düzenlenmesi

Dönem sonunda işletmenin varlık ve borç durumunu gösteren bilanço hazırlanır.
Örnek: İşletmenin kapanış bilançosunda 1.000.000 TL’lik varlık ve 500.000 TL’lik borç yer alabilir.

  1. Bilanço Hesaplarının Kapatılması

Bilanço hesapları kapatılarak döneme son verilir.
Örnek: Kapanış bilançosunda belirtilen 1.000.000 TL varlık ve 500.000 TL borç bilgileri sıfırlanır.

  1. İzleyen Döneme İlişkin Hesapların Açılması

Yeni döneme başlangıç yapılır ve hesaplar yeniden açılır.
Örnek: Yeni dönem açılış bilançosu, kapanış bilançosundaki değerleri başlangıç noktası olarak alır.

 

AÇILIŞ BİLANÇOSU

Bilanço, bir işletmenin belirli bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren mali bir tablodur. İşe yeni başlayan işletmeler, ticari faaliyete başladıkları tarihte; faaliyetine devam eden işletmeler ise hesap döneminin başlangıcı olan 1 Ocak tarihinde açılış bilançosu hazırlar (TTK Madde 68, VUK Madde 192). Muhasebe sürecinin başlangıç noktasını temsil ettiği için bu belgeye Açılış Bilançosu adı verilir.

Açılış bilançosu şu bölümlerden oluşur:

  1. Bilançonun Başlığı: İşletmenin adı veya unvanı, düzenlenme tarihi ve "Bilanço" kelimesi yer alır.
  2. Bilançonun Aktifi: Sol tarafta yer alır ve işletmenin sahip olduğu varlıkları gösterir. Dönen varlıklar (nakit, alacaklar, stoklar) ve duran varlıklar (demirbaşlar, taşınmazlar) olarak ikiye ayrılır.
  3. Bilançonun Pasifi: Sağ tarafta yer alır ve varlıkların sağlandığı kaynakları gösterir. Kısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve öz kaynaklardan oluşur.
  4. Bilanço Dipnotları: Bilançonun anlaşılmasını kolaylaştıran ek bilgiler içerir. Bu dipnotlar, bilançoda yer alan bazı rakamların detaylandırılmasına olanak tanır.
XXX TİCARET İŞLETMESİ
.../.../20XX TARİHLİ AÇILIŞ BİLANÇOSU
AKTİF (VARLIKLAR) Tutar (TL) PASİF (KAYNAKLAR) Tutar (TL)
I. DÖNEN VARLIKLAR XXXXXX III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR XXXXXX
- Kasa (100) XXXXXX - Satıcılar (320) XXXXXX
- Ticari Mallar (153) XXXXXX IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR XXXXXX
II. DURAN VARLIKLAR                              XXXXXX V. ÖZ KAYNAKLAR XXXXXX
- Demirbaşlar (255) XXXXXX - Sermaye (500) XXXXXX
AKTİF TOPLAMI XXXXXX PASİF TOPLAMI XXXXXX
Dipnotlar:
  1. ………………...............................................................................................
  2. ………………...............................................................................................

ÖRNEK UYGULAMA

XXX Ticaret İşletmesi, 16.10.20XX tarihinde aşağıdaki varlık ve kaynaklarla ticari faaliyetine başlamıştır:

  • Kasa: 20.000 TL
  • Ticari Mallar: 50.000 TL
  • Demirbaşlar: 30.000 TL
  • Kısa Vadeli Borçlar (Satıcılar):19.000 TL
  • Sermaye: ?

İstenen:
a) İşletmenin sermayesini hesaplayınız.
b) Açılış bilançosunu düzenleyiniz.

Çözüm

  1. a) Sermayenin Hesaplanması:

Muhasebe prensiplerine göre:
AKTİF (VARLIKLAR) TOPLAMI = PASİF (KAYNAKLAR) TOPLAMI

Formülü detaylandırırsak:
Dönen Varlıklar + Duran Varlıklar = Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar + Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar + Öz Kaynaklar (Sermaye)

Sermayeyi bulmak için:
Öz Kaynaklar (Sermaye) = Varlıklar Toplamı - Yabancı Kaynaklar Toplamı

Hesaplama:
Varlıklar Toplamı = 20.000 (Kasa) + 50.000 (Ticari Mallar) + 30.000 (Demirbaşlar) = 100.000 TL
Yabancı Kaynaklar Toplamı = 19.000 TL (Satıcılar)
Sermaye = 100.000 - 19.000 = 81.000 TL

  1. b) Açılış Bilançosunun Düzenlenmesi:
XXX TİCARET İŞLETMESİ
16.10.20XX TARİHLİ AÇILIŞ BİLANÇOSU
AKTİF (VARLIKLAR) Tutar (TL) PASİF (KAYNAKLAR) Tutar (TL)
DÖNEN VARLIKLAR 70.000 KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 19.000
- Kasa (100) 20.000 - Ticari Borçlar (320) 19.000
- Ticari Mallar (153) 50.000 UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR -
DURAN VARLIKLAR                     30.000 ÖZ KAYNAKLAR 81.000
- Demirbaşlar (255) 30.000 - Sermaye (500) 81.000
TOPLAM AKTİF 100.000 TOPLAM PASİF 100.000

Dipnotlar:

  1. İşletme, ticari faaliyetine 16.10.20XX tarihinde başlamıştır.
  2. Tabloda yer alan "Kasa", işletmenin başlangıç nakit varlığını göstermektedir.
  3. "Ticari Mallar", işletmenin başlangıç stok değerini ifade eder.
  4. "Demirbaşlar", işletmenin başlangıçta sahip olduğu uzun vadeli fiziksel varlıklardır.
MUHASEBE DEFTERİNE KAYIT

 

İşletmelerde mali işlemler, ispat edici belgelerle desteklenerek tutulan zorunlu defterlere kaydedilir. Bu zorunlu defterler, Vergi Usul Kanunu'nun 182-185. maddeleri ve Türk Ticaret Kanunu'nun 64. maddesinde belirlenmiştir. Bu düzenlemelere göre, birinci sınıf tacirlerin bilanço esasına göre tutmaları gereken ticari defterler; yevmiye defteri, defterikebir ve envanter defteridir.

Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 24.02.2011 tarihinde yayımladığı Elektronik Defter Genel Tebliği'ne göre, belirli koşulları taşıyan birinci sınıf tacirlerin yevmiye defteri ve defter-i kebirlerini elektronik ortamda (e-defter) tutmaları gerekmektedir. Mali işlemler, e-defter ya da muhasebe paket programları aracılığıyla önce muhasebe fişlerine, ardından ise zorunlu ticari defterlere kaydedilir.

 

Muhasebe Fişlerine Kayıt
  1. Tahsil Fişi

Bu fiş, işletmenin kasasına nakit girişine neden olan mali işlemleri kaydetmek için kullanılır. Bankadan para çekme, nakit mal satışı veya alıcılardan tahsilat gibi durumlarda düzenlenir. Kasa hesabı varlık hesabı olduğundan, nakit girişleri bu hesabın borç tarafına kaydedilir.

Örnek:
İşletme, 19.10.20XX tarihinde 20.000 TL tutarında ticari malı peşin olarak satmıştır. (Fatura No: A-100).
Çözüm:

Tahsil Fişi
Borçlu Hesap
100 - Kasa
Alacaklı Hesap
600 - Satış Gelirleri
  1. Tediye (Ödeme) Fişi

Tediye fişi, işletmenin kasasından nakit çıkışına neden olan işlemleri kaydetmek için düzenlenir. Nakit mal alışı, satıcılara ödeme veya banka hesabına para yatırma gibi durumlar bu fiş türü ile kaydedilir. Kasa hesabından nakit çıkışı olduğunda bu hesap alacak tarafına yazılır.

Örnek:
İşletme, 20.10.20XX tarihinde 50.000 TL tutarında ticari malı peşin olarak satın almıştır. (Fatura No: B-100).

Çözüm:

Tediye Fişi
Borçlu Hesap
153 - Ticari Mallar
Alacaklı Hesap
100 - Kasa
  1. Mahsup Fişi

Mahsup fişi, kasa hesabının kullanılmadığı veya kasa hesabıyla birlikte başka hesapların borçlu ve alacaklı olarak işlendiği işlemleri kaydetmek için kullanılır. Borçlu hesapların toplamı, alacaklı hesapların toplamına eşit olmalıdır.

Örnek 1:
İşletme, 21.10.20XX tarihinde 35.000 TL tutarında ticari malı kredili olarak satın almıştır. (Fatura No: D-100).

Çözüm:

Mahsup Fişi
Borçlu Hesap
153 - Ticari Mallar
Alacaklı Hesap
320 - Satıcılar

Örnek 2:
İşletme, 22.10.20XX tarihinde 8.000 TL tutarında ticari malı yarısı kredili, yarısı peşin ödenerek satın almıştır. (Fatura No: E-100).

Çözüm:

Mahsup Fişi
Borçlu Hesap
153 - Ticari Mallar
Alacaklı Hesaplar
100 - Kasa
320 - Satıcılar

Yevmiye Defteri

 

Yevmiye defteri, mali nitelikteki işlemlerin tarih sırasına göre maddeler halinde kaydedildiği, muhasebenin temel defterlerinden biridir (VUK 183. madde). Bu deftere yapılan kayıtlar, bir hesap döneminde gerçekleşen tüm mali işlemleri topluca görmeyi sağlar. Aynı zamanda muhasebenin kaydetme işlevini yerine getiren önemli bir araçtır.

Yevmiye defterinde sayfalar ardışık numaralandırılır. Kayıtlar elle yapılabileceği gibi, bilgisayar ortamında oluşturulan kayıtların dökümü, hareketli yapraklar (sürekli form kâğıtları) şeklinde de alınabilir (VUK 183. madde). Her sayfanın sonunda sayfa toplamı belirtilir.

Defterin kullanılmaya başlanmadan önce noter tasdikinin yapılması zorunludur (VUK 220. madde, TTK 64. madde). Ancak e-defter uygulamasına dahil olan birinci sınıf tacirler için yevmiye defteri tasdik ettirme yükümlülüğü bulunmamaktadır.

Yevmiye Maddesi ve Kayıt Kuralları

Yevmiye defterine yapılan her işlem bir yevmiye maddesi olarak adlandırılır. Bir yevmiye maddesi, iki tarih çizgisi arasında yer alan bilgileri kapsar. Bu maddeler kaydedilirken aşağıdaki kurallara dikkat edilmelidir:

  1. Madde Numaralandırması:

    Her yevmiye maddesi ardışık numaralandırılır. İlk madde, açılış kaydıdır ve 1 numaralı madde olarak kaydedilir. Son madde ise kapanış kaydıdır.

  2. Kayıt Tarihi:

    Her işlem için kayıt tarihi belirtilir. Tarih, ilgili alanlara açık ve net bir şekilde yazılır.

  3. Borçlu ve Alacaklı Hesaplar:
    • Mali işlemlere ait borçlu ve alacaklı hesap isimleri, büyük harflerle yazılır.
    • Borçlu hesap ismi, soldaki tarih çizgisinin altına; alacaklı hesap ismi ise sağdaki tarih çizgisinin altına yazılır.
  4. Parasal Tutarlar:
    • Borçlu ve alacaklı hesaplara ait parasal tutarlar belirtilir.
    • Her yevmiye maddesinde borçlu hesapların toplamı, alacaklı hesapların toplamına eşit olmalıdır.
  5. Belge Bilgileri ve Açıklamalar:
    • İşleme ait belge numarası ve kısa bir açıklama eklenir.
  6. Defterikebir Sayfa Numarası:
    • Elle yapılan kayıtlarda borçlu ve alacaklı hesapların defterikebir sayfa numaraları belirtilir.
    • Bilgisayarda tutulan kayıtlarda ise hesap kodları yazılır.
  7. Hatalı Kayıtların Düzeltilmesi:
    • Hatalı bir kayıt tespit edildiğinde, muhasebe kuralları çerçevesinde düzeltme yapılır.

Yevmiye defteri, doğru ve düzenli kayıtlarla işletmenin mali durumunun şeffaf bir şekilde izlenmesini sağlar. Bu nedenle kayıtların eksiksiz ve muhasebe standartlarına uygun şekilde tutulması büyük önem taşır.

Yevmiye maddeleri, borçlu ve alacaklı hesapların sayısına göre üç farklı türde sınıflandırılabilir:

  1. Basit Yevmiye Maddesi

    Bu tür yevmiye maddesinde yalnızca bir borçlu hesap ve bir alacaklı hesap yer alır. İşlem basittir ve genellikle küçük veya tek yönlü hareketleri kaydetmek için kullanılır.

    Örnek:
  • Kasa hesabına 1.000 TL nakit giriş yapıldığında:
Muhasebe Kaydı
Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
100 Kasa 1.000
300 Banka Kredileri 1.000
  1. Bileşik Yevmiye Maddesi

    Bu türde ya birden fazla borçlu hesaba karşılık bir alacaklı hesap bulunur ya da bir borçlu hesaba karşılık birden fazla alacaklı hesap yer alır.

    Örnek:
  • Bir iş yerinde kira ödemesi için hem kasa hem de banka hesabından toplam 5.000 TL ödeme yapıldığında:
Muhasebe Kaydı
Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
770 Genel Yönetim Giderleri 5.000
100 Kasa 2.000
102 Bankalar 3.000
  1. Karma Yevmiye Maddesi

    Borçlu ve alacaklı hesapların her birinin birden fazla olduğu, daha karmaşık işlemlerin kaydedildiği yevmiye maddeleridir.

    Örnek:
  • Personel maaşlarının tahakkuku durumda:
Muhasebe Kaydı
Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
770 Genel Yönetim Giderleri 10.000
720 Direkt İşçilik Giderleri 5.000
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar 3.000
335 Personel Borçları 12.000
Örnek: 19.10.20XX tarihinde ticari faaliyete başlayan XXX ticaret işletmesinin açılış
bilançosu aşağıdaki gibidir.

 

19.10.20XX TARİHLİ AÇILIŞ BİLANÇOSU
AKTİF (VARLIKLAR) Tutar (TL) PASİF (KAYNAKLAR) Tutar (TL)
I. DÖNEN VARLIKLAR 145.000 III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 34.000
- Kasa (100) 60.000 - Ticari Borçlar (320) 19.000
- Bankalar (102) 15.000 - Satıcılar (321) 15.000
- Stoklar (153) 70.000 IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 70.000
II. DURAN VARLIKLAR 120.000 - Mali Borçlar (40) 70.000
- Maddi Duran Varlıklar (252) 120.000 V. ÖZ KAYNAKLAR 161.000
- Ödenmiş Sermaye (50) 161.000
- Sermaye (500) 161.000
AKTİF TOPLAM
265.000
PASİF TOPLAM
265.000
Dipnotlar:
  1. ………………...............................................................................................
  2. ………………...............................................................................................
Dönem içi işlemler:
  1. İşletme,20.10.20XX tarihinde kasadaki 10.000,00 TL nakit parayı bankadaki hesabına yatırmıştır. (A-1205 No.lu dekont)
  2. İşletme, 21.10.20XX tarihinde satıcılara olan 19.000,00 TL borcun 6.000,00 TL’sini kasadan, 13.000,00TL’sini bankadaki hesabından ödemiştir. (7896 No.lu (EFT) Elektronik Fon Transferi) .
  3. İşletme, 22.10.20XX tarihinde 20.000,00 TL tutarındaki ticari malı 5.000,00 TL’si peşin, 15.000,00 TL’si senetli satmıştır. (A-0017 No.lu fatura) (KDV dikkate alınmamıştır.)

İstenen: İşletmenin, açılış bilançosunu ve dönem içi işlemlerini yevmiye defterine kaydedip, yevmiye madde türünü belirtiniz.

Açılış Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
1 100 Kasa 60.000,00
102 Bankalar 15.000,00
153 Ticari Mallar 70.000,00
252 Binalar 120.000,00
320 Satıcılar 19.000,00
321 Borç Senetleri 15.000,00
400 Banka Kredileri 70.000,00
500 Sermaye 161.000,00
Açıklama:

Bu yevmiye kaydında, verilen hesaplar açılış kaydını yapmak için kullanılmaktadır. Aktif hesaplar borçlanırken, pasif hesaplar alacaklanmaktadır. Kaydın tamamlanması, işletmenin mali durumunun başlatılması için gereklidir.

 

 Dönem İçi İşlemler ve Yevmiye Kayıtları

İşlem 1: 20.10.20XX - Kasadan Bankaya Para Yatırma

Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
2 102 Bankalar 10.000,00
100 Kasa 10.000,00
Açıklama:
  • A-1205 No.lu dekont ile bankadaki hesaba 10.000 TL yatırılmıştır.
  • Bu işlemde Kasa hesabı alacaklandırılacak, Bankalar hesabı ise borçlandırılacaktır.
İşlem 2: 21.10.20XX - Satıcı Borcu Ödemesi
Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
3 320 Satıcılar 19.000,00
100 Kasa 6.000,00
102 Bankalar 13.000,00
Açıklama:
  • Satıcılara olan borç, nakit ve 7896 No.lu EFT ile ödenmiştir.
  • Kasa hesabından 6.000 TL ve Bankalar hesabından 13.000 TL ödeme yapılmıştır.
  • Satıcılar hesabı bu tutar kadar borçlandırılmıştır.
İşlem 3: 22.10.20XX - Ticari Mal Satışı
Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
4 100 Kasa 5.000,00
121 Alacak Senetleri 15.000,00
600 Yurtiçi Satışlar 20.000,00
Açıklama:
  • A-0017 No.lu fatura ile peşin ve senetli mal satışı yapılmıştır.
  • Kasa hesabına 5.000 TL borç, Alacak Senetleri hesabına 15.000 TL borç kaydedilmiş ve Yurtiçi Satışlar hesabına 20.000 TL alacak kaydedilmiştir.

 

DEFTERİ KEBİR

Defterikebir, mali işlemlerin yevmiye defterinden alınarak, belirli bir düzende hesaplara yerleştirildiği ve sınıflandırıldığı bir muhasebe defteridir. Türk Vergi Usul Kanunu'nun 184. maddesine göre, her bir işlem, ilgili hesaplarda toplanarak muhasebenin sınıflandırma fonksiyonu gerçekleştirilir. Bu işlemler, örneğin "100 KASA" hesabı için kasa işlemleri ya da "102 BANKALAR" hesabı için banka işlemleri şeklinde sıralanır.

Defterikebir, her sayfasında borç ve alacak sütunları bulunan bir tablodan oluşur. Muhasebe kayıtları, elle yapılabileceği gibi dijital ortamda da düzenlenebilir. Ancak, defterin kullanılmadan önce noter tasdikinin yapılması yasal bir zorunluluktur. Bu defter, özellikle e-defter uygulamasına geçen birinci sınıf tacirler için tasdik ettirme zorunluluğu bulunmaz.

Defterikebirin düzeninde dikkat edilmesi gereken unsurlar şunlardır:
  1. Her sayfanın numaralandırılması ve karşılıklı şekilde (örneğin 1-1, 2-2 gibi) sıralanması gerekmektedir.
  2. Sayfanın sol tarafı borç, sağ tarafı ise alacak kısmı olarak belirlenir. Her sayfa sonunda, ilgili tutarlar toplanarak sayfa toplamı yapılır. Yıl sonlarında ise her hesap için genel toplamlar yazılır.
  3. Kayıtlar elle tutulduğunda, işletme hesap yoğunluğuna göre defterikebirde yeterli sayfa bırakır. Örneğin, “100 KASA” hesabı için 1-10 sayfalar arasında yer ayrılabilir.
  4. Yevmiye defterine borç olarak kaydedilen tutarlar, ilgili hesap defterikebirinde borç kısmına; alacak olarak kaydedilenler ise alacak kısmına yazılır.
DEFTERİKEBİR
SAYFA NO: 1 …................ HESABI SAYFA NO: 1
BORÇ ALACAK
 

TARİH

YEVMİYE MADDE NO  

AÇIKLAMA

 

TUTAR(TL)

ARA

TOPLAM

 

TARİH

YEVMİYE MADDE NO  

AÇIKLAMA

 

TUTAR(TL)

ARA

TOPLAM

Sayfa Toplamı Sayfa Toplamı
Örnek: 25.10.20XX tarihinde ticari faaliyete başlayan XXX ticaret işletmesinin açılış bilançosu aşağıdaki gibidir.
XXX TİCARET İŞLETMESİNİN 25.10.20XX TARİHLİ AÇILIŞ BİLANÇOSU
AKTİF (VARLIKLAR) Tutar (TL) PASİF (KAYNAKLAR) Tutar (TL)
I. DÖNEN VARLIKLAR                                              155.000 III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 50.000
- Kasa (100) 40.000 - Ticari Borçlar (320) 20.000
- Bankalar (102) 35.000 - Satıcılar (321) 30.000
- Stoklar (153) 80.000 IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 75.000
II. DURAN VARLIKLAR 200.000 - Mali Borçlar (40) 75.000
- Maddi Duran Varlıklar (255) 200.000 V. ÖZ KAYNAKLAR 230.000
- Ödenmiş Sermaye (50) 230.000
- Sermaye (500) 230.000
AKTİF TOPLAM 355.000 AKTİF TOPLAM 355.000
Dipnotlar:
  1. ………………...............................................................................................
  2. ………………...............................................................................................

 

Dönem içi işlemler:
  1. İşletme, 26.10.20XX tarihinde kasasındaki 15.000,00 TL’yi bankadaki hesabına yatırmıştır. (C-4560 No.lu dekont)
  2. İşletme,27.10.20XX tarihinde satıcılara olan 20.000,00 TL borcunu bankadaki hesabından ödemiştir. (B-720 No.lu dekont)

İstenen: İşletmenin açılış bilançosunu ve dönem içi işlemlerini, yevmiye defterine ve defterikebire kaydediniz.

Çözüm:

Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
1 100 Kasa 40.000,00
102 Bankalar 35.000,00
153 Ticari Mallar 80.000,00
255 Demirbaşlar 200.000,00
320 Satıcılar 20.000,00
321 Borç Senetleri 30.000,00
400 Banka Kredileri 75.000,00
500 Sermaye 230.000,00
Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
1 102 Bankalar 15.000,00
100 Kasa 15.000,00
Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
3 320 Satıcılar 20.000,00
102 Bankalar 20.000,00

 

Defterikebir Kayıtları
100 KASA HESABI
Borç (TL) Alacak (TL)
40.000
15.000
25.000

102 BANKALAR HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
35.000
15.000 20.000
30.000

153 TİCARİ MALLAR HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
80.000
80.000

255 DEMİRBAŞLAR HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
200.000
200.000

320 SATICILAR HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
20.000
20.000

321 BORÇ SENETLERİ HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
30.000
30.000

400 BANKA KREDİLERİ HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
75.000
75.000

500 SERMAYE HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
230.000
230.000
Defterikebir ve Yardımcı Defter Bağlantısı ve Örnek Kayıtlar

Defterikebir, işletmelerin mali işlemlerini hesaplar bazında sınıflandırarak, işlemlerin her birini detaylı bir şekilde takip etmelerini sağlayan bir defterdir. Yardımcı defterler ise, defterikebir hesaplarının daha ayrıntılı takibi için kullanılır. Yardımcı hesaplar, ana hesaplar altında detaylı bir şekilde sınıflandırılarak kaydedilir ve işlemlerin her bir alt kategorisini takip etmek için faydalıdır. Yardımcı defterlerin kullanımı yasal bir zorunluluk olmasa da, işletmenin işlemlerini daha etkili bir şekilde yönetebilmesi için oldukça yararlıdır.

Örnek Kayıtlar:
İşletmenin Mali İşlemleri:
  1. 27.10.20XX tarihinde, alıcı A'ya 5.000 TL tutarında mal verilmiştir (KDV dikkate alınmamıştır).
  2. 28.10.20XX tarihinde, alıcı B'ye 6.000 TL tutarında mal verilmiştir (KDV dikkate alınmamıştır).
  3. 13.11.20XX tarihinde, alıcı A'dan 4.000 TL nakit tahsil edilmiştir.
  4. 14.11.20XX tarihinde, alıcı B'den 2.000 TL nakit tahsil edilmiştir.
Adım 1: Yevmiye Defteri Kayıtları

İlk olarak, her bir işlem yevmiye defterine kaydedilir. Her bir işlem için borç ve alacak tutarları belirlenir.

  1. İşlem (27.10.20XX)
  • Yevmiye Kaydı
    Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
    1 120 Alıcılar 5.000,00
    600 Satışlar 5.000,00
    Açıklama:
    • Alıcı A'ya yapılan satış sonucunda, Alıcılar hesabı 5.000 TL borçlandırılmıştır.
    • Satışlar hesabı ise 5.000 TL alacaklandırılmıştır.
  1. İşlem (28.10.20XX)
    Yevmiye Kaydı
    Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
    1 120 Alıcılar 6.000,00
    600 Satışlar 6.000,00
    Açıklama:
    • Alıcı B'ye yapılan satış sonucunda, Alıcılar hesabı 6.000 TL borçlandırılmıştır.
    • Satışlar hesabı ise 6.000 TL alacaklandırılmıştır.
  1. İşlem (13.11.20XX)
    Yevmiye Kaydı
    Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
    1 100 Kasa 4.000,00
    120 Alıcılar 4.000,00

    Açıklama:

    • Alıcı A'dan 4.000 TL nakit ödeme alınmış, Kasa hesabı borçlandırılmıştır.
    • Alıcılar hesabı ise 4.000 TL alacaklandırılmıştır.
  1. İşlem (14.11.20XX)
  • Yevmiye Kaydı
    Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
    1 100 Kasa 2.000,00
    120 Alıcılar 2.000,00
    Açıklama:
    • Alıcı B'den 2.000 TL nakit ödeme alınmış, Kasa hesabı borçlandırılmıştır.
    • Alıcılar hesabı ise 2.000 TL alacaklandırılmıştır.
Adım 2: Defterikebir Kayıtları

Yevmiye defterine kaydedilen işlemler defterikebir hesaplarında da sırasıyla toplanır. Her hesap, kendi borç ve alacak tutarlarıyla güncellenir.

Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
1 120 Alıcılar 11.000
100 Kasa 6.000
600 Yurt İçi Satışlar 17.000
Açıklama:
  • Yurt içi satış sonucu Alıcılar hesabı 11.000 TL borçlandırılmıştır.
  • Bu tutarın 6.000 TL'lik kısmı Kasa'dan tahsil edilmiştir.
  • Yurt İçi Satışlar hesabı ise 17.000 TL alacaklandırılmıştır
Adım 3: Yardımcı Defter Kayıtları

Yardımcı defterler, ana hesapların altındaki detaylı işlemleri izlemek için kullanılır. Bu örnekte, "120 ALICILAR HESABI" için her bir alıcıya ait yardımcı hesaplar açılabilir.

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
120.01 ALICI A 5.000 4.000
120.02 ALICI B 6.000 2.000

Açıklama:

  • 120.01 ALICI A hesabı, 5.000 TL borçla başlamış, 4.000 TL tahsilatla borcu azalmıştır.
  • 120.02 ALICI B hesabı, 6.000 TL borçla başlamış, 2.000 TL tahsilatla borcu azalmıştır.
Adım 4: Yardımcı Defter ve Defterikebir İlişkisi

Yardımcı defterde her bir alt hesap, defterikebirdeki ana hesapla ilişkilidir. Yardımcı hesapların borç ve alacak toplamları, ana defter hesaplarının borç ve alacak toplamlarıyla uyumlu olmalıdır.

  • 120 ALICILAR HESABI'nda borç toplamı 11.000 TL, alacak toplamı ise 6.000 TL. Yardımcı defterde de, 120.01 ve 120.02 hesaplarının toplamları bu değerlere eşittir.

Sonuç: Yevmiye defteri, defterikebir ve yardımcı defter kayıtları yukarıdaki gibi yapılır. Yardımcı defter kullanımı, işlemlerin detaylı takibini sağlar ve her bir alt hesap için doğru kayıtlar yapılmasını temin eder. Bu kayıtlar, işletmenin mali durumunu izlemek ve doğru muhasebe işlemleri yapmak için gereklidir.

Defterikebir ile Yardımcı Defter Kayıtları ve Aralarındaki İlişki:

İşletmeler, mali işlemlerini düzgün bir şekilde takip edebilmek için Defterikebir ve Yardımcı Defter kullanır. Bu defterler arasında sıkı bir ilişki bulunur; çünkü her bir ana hesap, alt hesaplarla detaylandırılır ve bu hesapların borç ve alacak kalemleri uyumlu olmalıdır.

120 ALICILAR HESABI

Örnek olarak, “120 ALICILAR” hesabının borç toplamı 11.000,00 TL, alacak toplamı ise 6.000,00 TL’dir. Bu durumda, borç kalanı 5.000,00 TL olarak hesaplanır. Yani, işletme toplamda alıcılardan 5.000 TL daha alacaklıdır.

İşletmenin alıcılarından olan alacağının durumu Yardımcı Defterden izlenebilir.

Yardımcı Defter Kayıtları:

Defterikebir Kaydı
Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL) Bakiye (TL)
120.01 Alıcılar 5.000,00
120.01 Alıcılar 4.000,00 1.000,00
Açıklama:
  • 120.01 Alıcılar Hesabı'na 5.000 TL borç kaydedilmiştir.
  • Sonrasında 4.000 TL alacak düşülerek 1.000 TL bakiye kalmıştır.

Yardımcı hesapta, 120.01 ALICI A'ya ait borç toplamı 5.000 TL, alacak toplamı ise 4.000 TL’dir. Borç kalanı 1.000 TL olup, bu da Alıcı A'nın işletmeye 1.000,00 TL borçlu olduğunu gösterir. Bu bilgi, işletmenin alıcı A ile olan alacak durumunu detaylı bir şekilde izleyebilmesini sağlar.

Defterikebir Kaydı
Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL) Bakiye (TL)
120.02 Alıcı B 6.000,00
120.02 Alıcı B 2.000,00 4.000,00
Açıklama:
  • 120.02 Alıcı B Hesabı'na 6.000 TL borç kaydedilmiştir.
  • Sonrasında 2.000 TL alacak düşülerek 4.000 TL bakiye kalmıştır.

120.02 ALICI B'ye ait yardımcı hesapta borç toplamı 6.000 TL, alacak toplamı ise 2.000 TL’dir. Borç kalanı 4.000 TL olup, bu da Alıcı B'nin işletmeye 4.000,00 TL borçlu olduğunu gösterir.

Defterikebir ile Yardımcı Defter Arasındaki İlişki:

Defterikebirde 120 ALICILAR HESABI için toplam borç 11.000 TL, alacak ise 6.000 TL’dur. Bu hesapta kalan 5.000 TL, alıcıların borçlarının toplamını verir.

Yardımcı defterde ise 120.01 ALICI A ve 120.02 ALICI B hesaplarının borç kalanları toplamı 5.000 TL’yi gösterir:

  • 120.01 ALICI A: Borç kalanı 1.000 TL
  • 120.02 ALICI B: Borç kalanı 4.000 TL

Bu şekilde, Defterikebirdeki ana hesap ile yardımcı defterdeki alt hesaplar arasındaki ilişki sağlanmış olur. Yardımcı hesaplar, alıcıların her birine ait borç durumunun daha detaylı takibini sağlar ve borç kalanlarının toplamı, defterikebirdeki ana hesabın borç kalanı ile uyumlu olur.

 

Bu formu bitirebilmek için tarayıcınızda JavaScript'i etkinleştirin.

Muhasebe Süreci 2. Bölüm

Aylık Mizanların Düzenlenmesi

Aylık mizan, işletmelerin her ay sonunda muhasebe kayıtlarını kontrol etmek ve analiz etmek amacıyla düzenledikleri bir muhasebe raporudur. Bu mizan, muhasebe hesaplarının borç ve alacak hareketlerini, bu hareketlerden kaynaklanan bakiyelerini gösterir. Finansal tabloların doğruluğu için önemli bir kontrol aracıdır.

  1. Aylık Mizan Nedir?

Aylık mizan, bir aylık döneme ait muhasebe hesaplarının toplam borç ve alacak tutarlarını, hesap bakiyelerini içeren tablodur. Her ay sonunda hazırlanarak işletmenin finansal durumu ve kayıtlarının doğruluğu hakkında bilgi verir.

  1. Amaç ve Önemi

Aylık mizan hazırlamanın temel amaçları şunlardır:

  • Muhasebe Kayıtlarının Kontrolü: Her ay sonunda hesapların doğru bir şekilde işlendiğini kontrol etmeye olanak tanır.
  • Dönemsel Analiz: İşletmenin mali performansını ve finansal durumunu aylık bazda analiz etmeyi sağlar.
  • Hata Tespiti: Muhasebe kayıtlarında hata veya eksiklik varsa, aylık mizan bu sorunların erken tespitine olanak tanır.
  • Yönetim Raporlaması: Yönetim için düzenli bilgi akışı sağlar, aylık raporlamaların hazırlanmasında temel veri kaynağıdır.
  • Vergisel Yükümlülükler: Aylık beyannamelerin hazırlanmasında ve vergisel sorumlulukların yerine getirilmesinde kullanılır.
  1. Aylık Mizan Yapısı

Aylık mizan genellikle şu sütunlardan oluşur:

  1. Hesap Kodu: Muhasebe hesap planındaki kodlar.
  2. Hesap Adı: İlgili hesapların açıklamaları.
  3. Borç Toplamı: Hesabın ilgili ayda borç olarak kaydedilen toplam tutarı.
  4. Alacak Toplamı: Hesabın ilgili ayda alacak olarak kaydedilen toplam tutarı.
  5. Borç Bakiyesi: Borç toplamının alacak toplamından büyük olduğu durumda hesapta kalan tutar.
  6. Alacak Bakiyesi: Alacak toplamının borç toplamından büyük olduğu durumda hesapta kalan tutar.

Tablo örneği:

Dönem: 01/12/202X - 31/12/202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç Toplamı Alacak Toplamı Borç Bakiyesi Alacak Bakiyesi
100 Kasa 15.000 - 15.000 -
101 Alınan Çekler 5.000 - 5.000 -
102 Bankalar 20.000 10.000 10.000 -
120 Alıcılar 25.000 5.000 20.000 -
320 Satıcılar - 15.000 - 15.000
500 Sermaye - 25.000 - 25.000
600 Yurtiçi Satışlar - 40.000 - 40.000
700 Satışların Maliyeti 30.000 - 30.000 -
Toplam 95.000 95.000 80.000 80.000
  1. Aylık Mizan Hazırlama Süreci
  1. Muhasebe Kayıtlarının İncelenmesi: Dönem boyunca yapılan kayıtlar incelenir.
  2. Defterden Bilgilerin Alınması: Yevmiye defteri, büyük defter gibi muhasebe defterlerinden hesap bilgileri toplanır.
  3. Hesapların Toplamları ve Bakiyeleri: Her hesabın borç ve alacak hareketleri ile bakiyeleri hesaplanır.
  4. Tabloya Aktarma: Hesap toplamları ve bakiyeleri aylık mizan tablosuna yazılır.
  5. Kontrol: Borç ve alacak toplamlarının eşit olup olmadığı kontrol edilir.
  1. Hata Tespiti ve Düzeltme

Aylık mizan hazırlanırken şu tür hatalar ortaya çıkabilir:

  • Eksik veya fazla kayıt yapılması.
  • Yanlış hesap kullanımı.
  • Çift kayıt yapma hataları.
  • Tutarların eksik veya fazla girilmesi.

Hata Tespit Adımları:

  • Yevmiye ve büyük defter kayıtlarının yeniden incelenmesi.
  • Hatalı veya eksik kayıtların düzeltilmesi.
  • Yeniden mizan hazırlanması.
  1. Aylık Mizan ve Finansal Tablolar

Aylık mizan, işletmenin finansal tabloları için bir ön çalışma niteliğindedir:

  • Bilanço: Aylık mizan verileri, dönem sonunda bilançonun hazırlanmasına temel oluşturur.
  • Gelir Tablosu: Gelir ve gider hesapları, aylık mizan verilerinden analiz edilir.
  • Nakit Akış Tablosu: Kasa ve banka hesap hareketleri mizan üzerinden takip edilir.
  1. Avantajları
  • Düzenli Kontrol Sağlar: Aylık bazda işletme kayıtlarının doğru ve eksiksiz olduğunu teyit eder.
  • Erken Uyarı Mekanizması: Finansal sorunları veya hataları erken fark etmeyi sağlar.
  • Yönetim Kararlarına Destek: Güncel finansal bilgiler sunarak stratejik karar alma sürecini destekler.
  • Vergi ve Yasal Uyum: Vergi beyannameleri ve yasal düzenlemelere uygun hareket edilmesine olanak tanır.
  1. Kimler Aylık Mizan Hazırlamalıdır?

Aylık mizan, genellikle aşağıdaki işletme türleri tarafından hazırlanır:

  • Tüm Şirketler: Özellikle büyük ölçekli ve çok hesaplı işletmeler.
  • KOBİ'ler: Düzenli kontrol ve vergi uyumu için.
  • Serbest Meslek Sahipleri: Vergisel beyanlar için.
  • Bağımsız Denetim Gerektiren Şirketler: Denetim süreçlerini kolaylaştırmak için.
  1. Örnek:

Bir işletme, 2025 yılı Ocak ayı için aylık mizan hazırlamak istiyor.

Hesap hareketleri incelendiğinde:

  • 100 Kasa Hesabı: 15.000 TL borç hareketi, 5.000 TL alacak hareketi. Bakiyesi: 10.000 TL borç.
  • 320 Satıcılar Hesabı: 8.000 TL alacak hareketi, 2.000 TL borç hareketi. Bakiyesi: 6.000 TL alacak.

Bu veriler, aylık mizana yansıtılır ve toplamlar kontrol edilir. Borç ve alacak toplamları eşitse, mizan doğru hazırlanmıştır.

Sonuç

Aylık mizan, işletmenin mali tablolarının temel taşlarından biridir. İşletme yönetimine, finansal durumunu ve performansını değerlendirme imkânı sunarken, aynı zamanda muhasebe hatalarını tespit etmek için bir kontrol mekanizması işlevi görür. Her ay düzenli olarak hazırlanması, hem iç kontrolü güçlendirir hem de yasal uyumu sağlamada önemli bir araçtır.

Genel Geçici Mizan

Genel geçici mizan, işletmenin belirli bir dönemdeki tüm muhasebe hesaplarının borç ve alacak toplamlarını ve bakiyelerini gösteren bir muhasebe raporudur. Bu mizan, dönem içinde yapılan muhasebe kayıtlarının doğruluğunu kontrol etmek ve finansal raporlama sürecine temel oluşturmak amacıyla düzenlenir. Özellikle dönem sonu işlemleri tamamlanmadan önce hazırlanan genel geçici mizan, muhasebe hatalarını tespit etmek ve düzeltmek için önemli bir araçtır.

  1. Genel Geçici Mizanın Tanımı

Genel geçici mizan, işletmedeki tüm hesapların borç ve alacak hareketlerini ve bu hareketlerden kaynaklanan bakiyelerini belirli bir tarih itibarıyla bir tabloda gösteren ara kontrol tablosudur. Bu mizan, muhasebe döngüsünde dönem sonu işlemlerinden önce düzenlenir ve mali tabloların hazırlanması için bir başlangıç noktasıdır.

  1. Genel Geçici Mizanın Amaçları

Genel geçici mizan hazırlanmasının temel amaçları şunlardır:

  1. Muhasebe Kayıtlarının Doğruluğunu Kontrol Etmek: Tüm hesapların borç ve alacak toplamlarının eşit olup olmadığını kontrol eder.
  2. Hataları Tespit Etmek: Eksik kayıt, tutar hatası veya hesap kullanım hatalarını belirler.
  3. Finansal Raporlama Hazırlığı: Mali tabloların hazırlanması için verileri düzenler.
  4. Dönem Sonu İşlemlerine Hazırlık: Dönem sonu düzeltme ve kapanış kayıtlarından önce hesapların mevcut durumunu gösterir.
  1. Genel Geçici Mizanın Özellikleri
  • Tüm Hesapları Kapsar: İşletmenin muhasebe hesap planında yer alan tüm hesaplar bu mizanda yer alır.
  • Dönem Sonu İşlemlerinden Önce Hazırlanır: Kesin mizandan önce düzenlenir ve dönem sonu düzeltmeler yapılmaz.
  • Kontrol Tablosudur: Hataları tespit etmek ve muhasebe kayıtlarının doğruluğunu teyit etmek amacıyla hazırlanır.
  • Eşitlik Sağlar: Borç ve alacak toplamlarının eşit olması beklenir.
  1. Genel Geçici Mizanın Yapısı

Genel geçici mizan genellikle şu sütunlardan oluşur:

  1. Hesap Kodu: Muhasebe hesap planındaki kod.
  2. Hesap Adı: Hesabın ismi (örneğin: Kasa, Banka, Satıcılar).
  3. Borç Toplamı: Hesabın ilgili dönemdeki borç hareketlerinin toplamı.
  4. Alacak Toplamı: Hesabın ilgili dönemdeki alacak hareketlerinin toplamı.
  5. Borç Bakiyesi: Borç toplamının alacak toplamından büyük olduğu durumdaki bakiye.
  6. Alacak Bakiyesi: Alacak toplamının borç toplamından büyük olduğu durumdaki bakiye.

Örnek Genel Geçici Mizan Tablosu:

Dönem: 01/01/202X - 31/12/202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç Toplamı Alacak Toplamı Borç Bakiyesi Alacak Bakiyesi
100 Kasa 120.000 - 120.000 -
101 Alınan Çekler 20.000 - 20.000 -
120 Alıcılar 40.000 10.000 30.000 -
320 Satıcılar - 40.000 - 40.000
500 Sermaye - 100.000 - 100.000
600 Yurtiçi Satışlar - 70.000 - 70.000
621 Satılan Ticari Malların Maliyeti 40.000 - 40.000 -
Toplam 220.000 220.000 210.000 210.000

 

  1. Genel Geçici Mizan Hazırlama Süreci
  1. Yevmiye Defterinin İncelenmesi: Muhasebe kayıtlarının doğru ve eksiksiz olduğundan emin olunur.
  2. Büyük Defterden Bilgi Aktarımı: Hesapların borç ve alacak toplamları büyük defterden alınır.
  3. Toplamların Hesaplanması: Her hesabın borç ve alacak toplamları ile bakiyeleri hesaplanır.
  4. Mizan Tablosuna Aktarım: Elde edilen veriler genel geçici mizan tablosuna işlenir.
  5. Eşitlik Kontrolü: Borç ve alacak toplamlarının eşit olup olmadığı kontrol edilir.
  1. Genel Geçici Mizanın Kullanım Alanları
  • Muhasebe Kontrolü: Muhasebe kayıtlarının hatasız olup olmadığını anlamak için kullanılır.
  • Dönem Sonu İşlemleri: Dönem sonu işlemlerine temel oluşturur.
  • Finansal Raporlama: Gelir tablosu ve bilançonun hazırlanmasında veri sağlar.
  • Yasal ve Vergisel Uyum: Vergi beyannamelerinin hazırlanmasında referans alınır.
  • Denetim: Muhasebe denetim süreçlerinde bir kontrol aracı olarak kullanılır.
  1. Genel Geçici Mizanda Hata Tespiti

Genel geçici mizanda borç ve alacak toplamları eşit değilse şu adımlar izlenir:

  1. Eksik veya Yanlış Kayıtların Kontrolü:
    • Kayıt yapılmamış işlemler olabilir.
    • Yanlış hesap kullanımı olabilir.
  2. Tutar Hatalarının İncelenmesi:
    • Yevmiye defteri ve büyük defter kayıtları kontrol edilir.
  3. Çift Kayıt Sistemi Kontrolü:
    • Çift kayıt sistemine uyulup uyulmadığına bakılır.
  4. Düzeltme Kayıtları:
    • Tespit edilen hatalar düzeltilir ve mizan yeniden hazırlanır.
  1. Genel Geçici Mizanın Avantajları
  • Hızlı Kontrol Mekanizması: Muhasebe hatalarını erken tespit etme olanağı sağlar.
  • Finansal Durum Analizi: İşletmenin mevcut finansal durumu hakkında bilgi verir.
  • Düzeltme ve Revizyon: Hataların düzeltilmesi ve dönem sonu işlemlerine hazırlanma imkanı sunar.
  • Veri Toplama ve Düzenleme: Finansal tabloların hazırlanması için gerekli verileri düzenler.
  1. Genel Geçici Mizanın Kesin Mizandan Farkı
Kriter Genel Geçici Mizan Kesin Mizan
Zamanlama Dönem sonu işlemlerinden önce Dönem sonu işlemlerinden sonra
Düzeltme Kayıtları İçermez Düzeltme ve kapanış kayıtlarını içerir
Amaç Kayıt kontrolü ve hata tespiti Nihai finansal durumu göstermek
  1. Sonuç

Genel geçici mizan, muhasebe döngüsünde kritik bir rol oynar. İşletmelerin finansal kayıtlarını kontrol etmesine, hata tespit etmesine ve düzeltme işlemlerine hazırlanmasına olanak tanır. Dönem sonu işlemleri öncesinde hazırlanması, finansal raporlamanın doğruluğunu artırır ve işletme yönetimine mali durum hakkında bilgi sunar. Muhasebe sürecinde düzenli olarak genel geçici mizan hazırlamak, işletmelerin finansal kontrolünü güçlendiren bir uygulamadır.

 

Envanter İşlemleri

Envanter işlemleri, işletmenin sahip olduğu varlıklar, borçlar, gelirler ve giderler gibi unsurların dönem sonu itibarıyla sayılması, ölçülmesi, değerlemesi ve muhasebe kayıtlarına uygun şekilde düzenlenmesi sürecini ifade eder. Envanter işlemleri, muhasebenin temel süreçlerinden biridir ve işletmenin finansal tablolarının doğruluğunu sağlamak açısından büyük önem taşır.

  1. Envanter İşlemleri Nedir?

Envanter işlemleri, işletmenin bilanço düzenleme sürecinde dönem sonu itibarıyla mal varlığını ve yükümlülüklerini fiili ve muhasebe kayıtlarına uygun bir şekilde sayma, ölçme ve değerleme faaliyetleridir.

Amaçları:

  1. İşletmenin sahip olduğu varlık ve borçların doğru bir şekilde belirlenmesi.
  2. Muhasebe kayıtlarının gerçek durumu yansıtmasını sağlamak.
  3. Finansal tabloların gerçeğe uygun bilgi sunmasını temin etmek.
  4. İşletmenin gelir ve gider hesaplarını doğrulamak ve düzeltmek.
  1. Envanter İşlemlerinin Aşamaları

Envanter işlemleri genellikle üç ana aşamada gerçekleştirilir:

  1. a) Fiili Envanter
  • Tanım: İşletmenin sahip olduğu tüm varlıkların fiziksel olarak sayılması, ölçülmesi ve kayıtlarla karşılaştırılması işlemidir.
  • Örnek: Depodaki stokların sayılması, kasa mevcutlarının kontrol edilmesi, araçların fiziksel varlıklarının teyidi.
  • Amaç: Fiziki varlıkların gerçek durumu ile muhasebe kayıtlarının uyumlu olup olmadığını belirlemek.
  1. b) Muhasebe Envanteri
  • Tanım: İşletmenin tüm hesaplarının muhasebe kayıtlarında yer alan borç ve alacak tutarlarının kontrol edilmesi, hataların düzeltilmesi ve eksikliklerin giderilmesidir.
  • Amaç: Kayıtların doğru ve eksiksiz olduğundan emin olmak.
  • Örnek: Gelir ve gider hesaplarının kontrolü, alacak ve borçların doğrulanması.
  1. c) Değerleme
  • Tanım: Varlıkların ve borçların belirlenen değerleme ölçütlerine göre parasal değerlerinin tespit edilmesidir.
  • Amaç: Muhasebe kayıtlarında yer alan rakamların gerçeğe uygun değerlerle uyumlu olmasını sağlamak.
  • Örnek: Stokların maliyet bedeliyle, alacakların tahsil edilebilir tutarla, taşınmazların piyasa değeriyle değerlenmesi.
  1. Envanter İşlemlerinde Kullanılan Yöntemler

Envanter işlemlerinde farklı yöntemler kullanılabilir. İşletmelerin niteliğine ve muhasebe standartlarına göre tercih edilen yöntemler şunlardır:

  1. a) Stok Sayım Yöntemleri
  1. Fiziksel Sayım: Dönem sonunda tüm stokların fiziksel olarak sayılması.
  2. Sürekli Envanter Yöntemi: Stokların sürekli kayıt altında tutulduğu ve belirli periyotlarda sayım yapıldığı yöntem.
  1. b) Değerleme Yöntemleri
  1. Maliyet Bedeli Esasına Göre Değerleme: Varlıkların satın alma maliyetleri üzerinden değerlenmesi.
  2. Piyasa Değeri Esasına Göre Değerleme: Varlıkların piyasa koşullarındaki değerleriyle ölçülmesi.
  3. Amortisman Yöntemleri: Duran varlıkların değer kaybını belirlemek için kullanılan yöntemler.
  1. Envanter İşlemlerinde Muhasebe Kayıtları

Envanter İşlemleri işletmenin dönem sonu itibarıyla varlıklarını, borçlarını ve sermayesini tespit etmek ve muhasebe kayıtlarına uygun şekilde yansıtmak için yapılan çalışmalardır. Bu işlemler sonucunda dönemin kar veya zararı tespit edilir ve finansal tablolar hazırlanır.

Envanter İşlemleri Adımları
  1. Varlıkların Değerlenmesi:
    • Stoklar, alacaklar, maddi duran varlıklar gibi varlıklar, Vergi Usul Kanunu (VUK) veya Türkiye Muhasebe Standartları'na (TMS) göre değerlenir.
  2. Borçların Değerlenmesi:
    • Kısa ve uzun vadeli borçların cari değerleri hesaplanır.
  3. Karşılıkların Ayrılması:
    • Şüpheli alacak karşılığı, kıdem tazminatı karşılığı gibi karşılıklar hesaplanır ve muhasebeleştirilir.
  4. Gelir ve Gider Tahakkuku:
    • Döneme ait olup henüz tahakkuk etmemiş gelir ve giderler kaydedilir.
  5. Dönem Sonu Kapatma İşlemleri:
    • Gelir ve gider hesapları, gelir tablosu hesaplarına devredilir.
Örnek Muhasebe Kayıtları
1. Stok Sayım Fazlası Kaydı

Tarih: 31.12.202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
153 Ticari Mallar 5.000 -
397 Sayım Ve Tesellüm Fazlaları - 5.000
2. Şüpheli Alacak Karşılığı Ayrılması

Tarih: 31.12.202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
654 Karşılık Giderleri 3.000 -
129 Şüpheli Ticari Alacaklar - 3.000
3. Amortisman Gider Kaydı

Tarih: 31.12.202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
770 Genel Yönetim Giderleri 10.000 -
257 Birikmiş Amortismanlar - 10.000
4. Gelecek Aylara Ait Giderlerin Ayrılması

Tarih: 31.12.202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
180 Gelecek Aylara Ait Giderler 2.000 -
280 Gelecek Yıllara Ait Giderler - 2.000
5. Dönem Net Karı Hesaplanması

Tarih: 31.12.202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
690 Dönem Karı/Zararı 20.000 -
692 Dönem Net Karı/Zararı - 20.000
  1. Türk Ticaret Kanunu (TTK)
    • TTK’ya göre, işletmelerin her hesap döneminin sonunda envanter çıkarma yükümlülüğü vardır.
    • TTK, finansal tabloların gerçeğe uygun bilgi sunmasını zorunlu kılar.
  2. Vergi Usul Kanunu (VUK)
    • VUK’a göre, işletmeler dönem sonunda varlıklarını ve borçlarını saymalı ve değerlemelidir.
    • VUK’un 313. maddesi amortisman uygulamalarını düzenler.
    • VUK’un 278. maddesi, hasar görmüş veya kullanılmaz hale gelen varlıkların tespitini ve değerlemesini açıklar.
  1. Envanter İşlemlerinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
  • Doğru Değerleme: Varlık ve borçların değerleme ölçütlerine uygun şekilde doğru değerlenmesi gerekir.
  • Kayıt ve Fiili Durum Uyumu: Muhasebe kayıtlarının fiili durumla uyumlu olması sağlanmalıdır.
  • Dönemsel Uygulama: Envanter işlemleri düzenli olarak her dönemin sonunda yapılmalıdır.
  • Vergisel Uyum: Vergi mevzuatına uygun hareket edilmelidir.
  1. Envanter İşlemlerinin Avantajları
  1. Finansal Tabloların Güvenilirliği: Gerçeğe uygun ve doğru bilgilerle hazırlanmış mali tablolar sağlar.
  2. Hata ve Eksikliklerin Tespiti: Muhasebe kayıtlarında olası hataların erken tespitini mümkün kılar.
  3. Yasal Uyum: Vergisel ve ticari yükümlülüklere uygunluğu sağlar.
  4. Karar Alma Sürecini Destekler: İşletme yönetimine doğru bilgi sunarak stratejik kararların alınmasını kolaylaştırır.
Sonuç

Envanter işlemleri, muhasebe sisteminin en kritik süreçlerinden biridir. İşletmenin varlıklarını, borçlarını ve mali durumunu doğru bir şekilde analiz etmek, muhasebe kayıtlarını gerçeğe uygun hale getirmek ve finansal tabloların doğruluğunu sağlamak için envanter işlemleri düzenli olarak ve dikkatle yapılmalıdır. Bu süreç, hem yasal uyumu sağlar hem de işletmenin sürdürülebilirliği açısından stratejik bir öneme sahiptir.

Gelir Tablosunun Düzenlenmesi

Gelir tablosu, bir işletmenin belirli bir dönemde elde ettiği gelirleri, katlandığı giderleri ve bunların sonucunda oluşan kar veya zararı gösteren finansal tablodur. Gelir tablosu, işletmenin faaliyetlerinin finansal sonuçlarını özetler ve karar alma süreçlerinde önemli bir rehber niteliği taşır. Bu tablo, hem işletme yönetimi hem de dış paydaşlar için işletmenin karlılığını ve performansını değerlendirmede kritik bir öneme sahiptir.

  1. Gelir Tablosunun Tanımı

Gelir tablosu, muhasebe sisteminin bir çıktısı olarak, bir mali döneme ait tüm gelir ve giderleri gruplandırarak işletmenin net kar veya zararını ortaya koyar. Bu tablo, işletmenin gelir yaratma kapasitesini, maliyet yönetim becerisini ve karlılığını analiz etmek için temel bir araçtır.

  1. Gelir Tablosunun Amaçları
  1. Finansal Performansı Ölçmek: İşletmenin belirli bir dönemdeki karlılık durumunu gösterir.
  2. Gelir ve Giderleri Ayrıntılandırmak: İşletmenin hangi gelir kaynaklarından ne kadar kazandığını ve hangi giderlere ne kadar harcadığını açıklar.
  3. Vergisel Uygulamalara Temel Oluşturmak: Vergi hesaplamalarında gerekli olan bilgileri sağlar.
  4. Karar Alma Sürecini Desteklemek: Yatırımcılar, yöneticiler ve diğer paydaşlar için stratejik kararlar almada temel teşkil eder.
  5. Finansal Tabloların Tamamlayıcısı Olmak: Bilanço gibi diğer finansal tablolarla birlikte işletmenin finansal durumunu bütünsel olarak sunar.
  1. Gelir Tablosunun Unsurları

Gelir tablosu, genellikle aşağıdaki ana unsurlardan oluşur:

  1. a) Gelirler
  • İşletmenin mal veya hizmet satışlarından elde ettiği brüt gelirlerdir.
  • Örneğin: Ürün satış gelirleri, hizmet gelirleri, kira gelirleri.
  1. b) Satışların Maliyeti
  • Satılan mal veya hizmetlerin işletmeye olan maliyetini ifade eder.
  • Örneğin: Hammadde maliyetleri, işçilik giderleri, üretim giderleri.
  1. c) Brüt Kar
  • Gelirler ile satışların maliyeti arasındaki farktır.
  • Formül:
    Brüt Kar = Gelirler - Satışların Maliyeti
  1. d) Faaliyet Giderleri
  • İşletmenin ana faaliyetlerini yürütürken katlandığı giderlerdir.
  • Örneğin: Pazarlama giderleri, genel yönetim giderleri, araştırma ve geliştirme giderleri.
  1. e) Esas Faaliyet Karı/Zararı
  • İşletmenin esas faaliyetlerinden elde ettiği kar veya zarardır.
  • Formül:
    Esas Faaliyet Karı = Brüt Kar - Faaliyet Giderleri
  1. f) Diğer Gelir ve Giderler
  • Esas faaliyet dışındaki gelir ve giderlerdir.
  • Örneğin: Faiz gelirleri, kur farkı giderleri, kira giderleri.
  1. g) Vergi Öncesi Kar/Zarar
  • İşletmenin vergi öncesindeki toplam kar veya zararını gösterir.
  • Formül:
    Vergi Öncesi Kar = Esas Faaliyet Karı + Diğer Gelirler - Diğer Giderler
  1. h) Dönem Net Karı/Zararı
  • Vergi düşüldükten sonra işletmenin nihai kar veya zararını gösterir.
  • Formül:
    Dönem Net Karı = Vergi Öncesi Kar - Vergiler
  1. Gelir Tablosunun Hazırlanma Süreci

Gelir tablosu hazırlama süreci aşağıdaki adımlardan oluşur:

  1. a) Muhasebe Kayıtlarının İncelenmesi
  • Dönem içinde yevmiye defteri ve büyük deftere yapılan kayıtlar kontrol edilir.
  • Gelir ve gider hesaplarının doğru ve eksiksiz olduğundan emin olunur.
  1. b) Gelir ve Giderlerin Gruplandırılması
  • Gelir ve giderler ana faaliyet gelirleri, esas faaliyet giderleri ve diğer gelir/giderler olarak sınıflandırılır.
  1. c) Gelirlerin ve Giderlerin Toplanması
  • Her bir grup için toplam tutar hesaplanır.
  1. d) Net Kar/Zarar Hesaplanması
  • Gelir ve giderler arasındaki fark hesaplanarak net kar veya zarar belirlenir.
  1. e) Gelir Tablosu Formatına Göre Düzenleme
  • Hesaplanan tutarlar gelir tablosu formatına uygun şekilde yazılır.
  1. Gelir Tablosunun Düzeni

Türkiye'de gelir tablosu, Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (MSUGT)'ye uygun olarak düzenlenir. Gelir tablosu genellikle aşağıdaki formatta sunulur:

Gelir Tablosu Tutar (TL)
1. Brüt Satışlar X
2. Satış İndirimleri (-) X
3. Net Satışlar X
4. Satışların Maliyeti (-) X
5. Brüt Kar/Zarar X
6. Faaliyet Giderleri (-) X
7. Esas Faaliyet Karı/Zararı X
8. Diğer Gelirler X
9. Diğer Giderler (-) X
10. Finansman Giderleri (-) X
11. Vergi Öncesi Kar/Zarar X
12. Dönem Karı/Zararı X
  1. Gelir Tablosunun Düzenlenmesinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
  1. Doğru ve Eksiksiz Veri Kullanımı: Gelir ve giderlerin eksiksiz ve doğru bir şekilde kaydedildiğinden emin olunmalıdır.
  2. Yasal Düzenlemelere Uygunluk: Gelir tablosu, MSUGT ve Vergi Usul Kanunu’na uygun şekilde düzenlenmelidir.
  3. Gelir ve Giderlerin Doğru Sınıflandırılması: Gelir ve giderler doğru kategorilerde yer almalıdır.
  4. Amortisman ve Karşılıkların Dahil Edilmesi: Amortisman giderleri ve karşılıklar gelir tablosuna doğru bir şekilde yansıtılmalıdır.
  5. Karşılaştırılabilirlik: Önceki dönemlerle kıyaslama yapılabilir şekilde düzenlenmelidir.
  1. Gelir Tablosunun Önemi
  • Yatırımcılar için: İşletmenin karlılık durumu ve gelecekteki büyüme potansiyeli hakkında bilgi verir.
  • Yönetim için: İşletme faaliyetlerinin etkinliğini ve verimliliğini değerlendirmede temel bir araçtır.
  • Kredi Kuruluşları için: İşletmenin borç ödeme kapasitesini değerlendirmede kullanılır.
  • Yasal Zorunluluk: Vergi beyannameleri ve finansal raporlamanın yasal bir parçasıdır.
  1. Gelir Tablosunun Hazırlanmasında Sık Yapılan Hatalar
  1. Gelir ve giderlerin yanlış sınıflandırılması.
  2. Dönemsel gelir ve giderlerin eksik kaydedilmesi.
  3. Amortisman giderlerinin hesaplanmaması.
  4. Stokların yanlış değerlenmesi.
  5. Faaliyet dışı gelir ve giderlerin esas faaliyet sonuçlarına dahil edilmesi.

Sonuç

Gelir tablosu, işletmenin belirli bir dönemdeki finansal başarısını ve performansını gösteren temel bir finansal tablodur. İşletmenin gelir kaynaklarını, giderlerini ve karlılığını detaylı bir şekilde sunar. Gelir tablosunun doğru, eksiksiz ve yasal düzenlemelere uygun şekilde hazırlanması, hem iç hem de dış paydaşların karar alma süreçlerinde güvenilir bir bilgi kaynağı sunar.

 

Gelir ve Gider Hesaplarının Kapatılması

Muhasebe sistemlerinde gelir ve gider hesapları, dönem sonu işlemleri kapsamında kapatılarak dönem sonu finansal tablolarının hazırlanması için gerekli verileri sunar. Bu hesapların kapatılması, şu adımlarla gerçekleştirilir:

  1. Gelir ve Gider Hesaplarının Tanımı
  • Gelir hesapları (6xx): Bir işletmenin faaliyetlerinden elde ettiği gelirlerin izlendiği hesap grubudur. Örneğin, "600 Yurtiçi Satışlar Hesabı" veya "649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabı" gibi hesaplar bu gruba dahildir.
  • Gider hesapları (6xx): İşletmenin faaliyetlerini sürdürebilmek için katlandığı maliyetlerin ve giderlerin izlendiği hesap grubudur. "600" ile başlayan gelir hesaplarının aksine "6" ile başlar. Örneğin, "630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı" veya "679 Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararlar Hesabı" gibi hesaplar bu grupta yer alır.
  1. Dönem Sonu Kapatma İşlemlerinin Amacı

Gelir ve gider hesaplarını kapatmak, işletmenin belirli bir muhasebe döneminde elde ettiği net karı veya zarırı hesaplamak amacıyla yapılır. Bu işlem:

  • Gelirlerin giderlerden büyük olduğu durumda net karı,
  • Giderlerin gelirlerden büyük olduğu durumda net zarırı gösterir.
  1. Kapatma Kayıtlarının Muhasebeleştirilmesi

Muhasebe sisteminde gelir ve gider hesaplarını kapatma işlemi, "590 Dönem Net Karı Hesabı" veya "591 Dönem Net Zarırı Hesabı" kullanılarak yapılır.

Gelir Hesaplarının Kapatılması

Gelir hesaplarını kapatmak için, ilgili gelir hesapları borç tarafına yazılır ve "690 Dönem Karı veya Zarırı Hesabı" alacaklandırılır.

Örnek Muhasebe Kaydı:

Tarih: 31.12.202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
600 Yurtiçi Satışlar 10.000
601 Yurtdışı Satışlar 5.000
690 Dönem Karı veya Zararı 15.000

Gider Hesaplarının Kapatılması

Gider hesaplarını kapatmak için, ilgili gider hesapları alacak tarafına yazılır ve "690 Dönem Karı veya Zarırı Hesabı" borçlandırılır.

Örnek Muhasebe Kaydı:

Tarih: 31.12.202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
690 Dönem Karı veya Zararı 8.000 -
630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri - 5.000
632 Genel Yönetim Giderleri - 3.000
  1. Net Kar/Zarar Hesaplaması

"690 Dönem Karı veya Zararı Hesabı" sonunda:

  • Alacak tarafı toplamı borç tarafı toplamından fazla ise net kar,
  • Borç tarafı toplamı alacak tarafı toplamından fazla ise net zarar elde edilmiştir.

Net kar veya zarar, ilgili "590 Dönem Net Karı Hesabı" veya "591 Dönem Net Zarırı Hesabı"na aktarılır.

Net Kar Muhasebe Kaydı:

Tarih: 31.12.202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
692 Dönem Karı veya Zararı 7.000 -
590 Dönem Net Karı - 7.000

Net Zarar Muhasebe Kaydı:

Tarih: 31.12.202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
591 Dönem Net Zararı 7.000 -
692 Dönem Karı veya Zararı - 7.000
  1. Son Aşama: Gelir Tablosunun Hazırlanması

Gelir ve gider hesapları kapatıldıktan sonra "690 Dönem Karı veya Zararı Hesabı" üzerinden hesaplanan net sonuç, gelir tablosunun ana unsurlarını oluşturur. Bu tabloda:

  • "Brüt Kar/Zarar",
  • "Faaliyet Karı/Zararı",
  • "Net Kar/Zarar" gibi bilgilerin detayları yer alır.

Önemli Notlar

  • Gelir ve gider hesapları kapatılmadan mali tablolar doğru bir şekilde hazırlanamaz.
  • Bu işlemler, muhasebe döneminin son işlemlerinden biri olarak genellikle "Geçici Mizana" dayandırılır.
  • Muhasebe standartları ve şirketin iç prosedürleri dikkate alınarak gerçekleştirilmelidir.

Bu detaylı işlemler, işletmenin finansal performansını doğru şekilde analiz etmek ve karar alıcılara doğru bilgiler sunmak açısından kritik bir rol oynar.

Kesin Mizanın Düzenlenmesi

Muhasebe uygulamalarında, kesin mizan, bir muhasebe döneminin kapanışında tüm hesapların nihai bakiyelerini göstermek için hazırlanan bir tablodur. Bu tablo, finansal tabloların oluşturulması öncesinde yapılan son kontrollerin temelini oluşturur. Kesin mizan, muhasebe kayıtlarının tutarlılığını ve doğruluğunu gözden geçirme fırsatı sunar.

  1. Kesin Mizan Nedir?

Kesin mizan, dönem başından itibaren kaydedilen tüm muhasebe hareketlerinin sonucunda, tüm hesapların borç ve alacak toplamı ile borç veya alacak bakiyelerini gösteren bir tablodur.

Kesin mizanda:

  • Tüm hesapların borç ve alacak toplamı,
  • Tüm hesapların borç ve alacak bakiyeleri yer alır.

Bu tablo, geçici mizandan farklı olarak, dönem sonu düzeltme kayıtları ve kapanış işlemleri yapıldıktan sonra oluşturulur.

  1. Kesin Mizanın Amacı

Kesin mizanın temel amacı, dönem sonunda tüm hesapları kontrol ederek finansal tablolara esas olacak son bakiyeleri doğrulamaktır. Şu amaca hizmet eder:

  • Muhasebe kayıtlarının denetimi: Kayıtlarda herhangi bir hata ya da eksiklik olup olmadığını belirlemek.
  • Finansal tabloların hazırlığı: Bilanço ve gelir tablosu gibi finansal tabloları hazırlamak için gereken hesap bakiyelerini tespit etmek.
  • Düzeltme ve kapanış kayıtlarının kontrolü: Yapılan dönem sonu düzeltme kayıtlarının mizanın borç-alacak dengesi üzerindeki etkilerini gözden geçirmek.
  1. Kesin Mizan Nasıl Hazırlanır?

Kesin mizanın düzenlenmesi şu adımlardan oluşur:

  1. Dönem Sonu Düzeltme ve Kapanış Kayıtları

Kesin mizanı hazırlamadan önce, dönem sonu düzeltme ve kapanış kayıtları yapılmalıdır. Bu kayıtlar arasında şunlar yer alır:

  • Amortisman kayıtları: Maddi duran varlıkların amortisman giderlerinin muhasebeleştirilmesi.
  • Karşılık giderleri: İhtiyatlılık ilkesi gereği, gelecekteki olası giderler için karşılıkların ayrılması.
  • Dönem sonu gelir/gider tahakkukları: Gerçekleşmiş ancak kayıtlara geçmemiş gelir ve giderlerin kaydedilmesi.
  • Reeskont işlemleri: Senetlerin ve alacak/borç hesaplarının bugünkü değerine indirgenmesi.
  1. Geçici Mizandan Kesin Mizana Geçiş

Geçici mizan, dönem boyunca yapılan tüm kayıtları kapsar. Ancak kesin mizana geçmeden önce düzeltme kayıtları eklenir ve tüm hesapların borç-alacak bakiyeleri kontrol edilir.

  1. Mizan Formatını Hazırlama

Kesin mizan, genellikle şu formatta düzenlenir:

  1. Hesap Kodu: Her hesap için belirlenen standart kod.
  2. Hesap Adı: Hesabın adı (yurtiçi satışlar, kira gelirleri vb.).
  3. Borç Toplamı: Dönem boyunca hesaba kaydedilen borç işlemlerinin toplamı.
  4. Alacak Toplamı: Dönem boyunca hesaba kaydedilen alacak işlemlerinin toplamı.
  5. Borç Bakiyesi: Hesabın borç bakiyesi (borç toplamı – alacak toplamı).
  6. Alacak Bakiyesi: Hesabın alacak bakiyesi (alacak toplamı – borç toplamı).
  1. Borç-Alacak Dengesi

Kesin mizanı düzenlerken, toplam borç ve alacak bakiyelerinin eşit olduğundan emin olunmalıdır. Borç ve alacak toplamları eşit değilse, kayıtlarda hata olabilir ve bu hatalar bulunarak düzeltilmelidir.

Kesin Mizanda Karşılaşılan Hatalar

Kesin mizanda bazı yaygın hatalar ortaya çıkabilir:

  • Eksik veya hatalı kayıtlar: Dönem içinde yanlışlıkla kaydedilmeyen ya da eksik kaydedilen işlemler.
  • Düzeltme kayıtlarının yapılmamış olması: Amortisman, tahakkuk gibi dönem sonu kayıtlarının eksik olması.
  • Borç ve alacak toplamları arasındaki uyumsuzluk: Muhasebe hatalarından kaynaklanan dengesizlikler.

Bu hataların giderilmesi için tüm muhasebe kayıtları dikkatlice gözden geçirilir ve gerekli düzeltmeler yapılır.

Kesin Mizanın Finansal Tablo Hazırlamada Rolü

Kesin mizan, bilanço ve gelir tablosu gibi finansal tabloların hazırlanmasının temelidir. Şu bilgileri sağlar:

  • Bilanço hesapları (aktif ve pasif hesaplar) kesin mizandaki bakiyelere göre düzenlenir.
  • Gelir tablosu hesapları (gelir ve gider hesapları) kesin mizandaki bakiyelerden yararlanılarak kar/zarar durumu hesaplanır.

Pratik Bilgi: Kesin mizan, genel geçici mizanın dönem sonu envanter işlemleri tamamlandıktan sonra düzenlenmiş halidir. Bu tabloda borç ve alacak toplamları her zaman eşit olur. Kesin mizanın formatı, genel geçici mizana benzer, ancak envanter işlemleriyle yapılan düzeltmeler ve kapanan hesaplar dikkate alınır.

Örnek Kesin Mizan Tablosu

Dönem: 01/01/202X - 31/12/202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç Toplamı Alacak Toplamı Borç Bakiyesi Alacak Bakiyesi
100 Kasa 50.000 - 50.000 -
102 Bankalar 20.000 10.000 10.000 -
120 Alıcılar 40.000 5.000 35.000 -
153 Ticari Mallar 30.000 - 30.000 -
320 Satıcılar - 25.000 - 25.000
500 Sermaye - 93.000 - 93.000
590 Dönem Net Karı - 7.000 - 7.000
Toplam 140.000 140.000 125.000 125.000

Sonuç

Kesin mizan, muhasebe döneminin son işlemlerinden biri olarak tüm finansal tabloların temelini oluşturur. Doğru bir şekilde hazırlanması, işletmenin mali durumunu yansıtan finansal tabloların güvenilirliğini sağlar.

Kapanış Bilançosunun Düzenlenmesi

 

Muhasebe sisteminde bir dönem sona erdiğinde, işletmenin mali durumunu göstermek ve bir sonraki döneme devredecek bilançoyu oluşturmak için kapanış bilançosu düzenlenir. Kapanış bilançosu, gelir tablosu ve dönem içi muhasebe kayıtları tamamlandıktan sonra hazırlanan en kritik mali tablolardan biridir.

  1. Kapanış Bilançosu Nedir?

Kapanış bilançosu, bir muhasebe döneminin sonunda, işletmenin tüm varlıklarını (aktifler), borçlarını ve sermayesini (pasifler) gösteren bir mali tablodur. Bu tablo, dönem sonu muhasebe işlemleri tamamlandıktan ve gelir tablosu hazırlandıktan sonra düzenlenir.

  1. Kapanış Bilançosunun Amaçları

Kapanış bilançosunun temel amacı, işletmenin dönem sonundaki mali durumunu çıkaran hesapları kapatmak ve yeni dönemde kullanılacak olan açılış bilançosuna temel oluşturmaktır. Bununla birlikte kapanış bilançosu şu amaçlara da hizmet eder:

  • Dönem sonu itibariyle işletmenin mali durumu hakkında bilgi sağlamak.
  • Muhasebe kayıtlarını kapatırken yapılan hata ya da eksiklikleri görülebilir kılmak.
  • Finansal tabloların denetimi ve analizine temel oluşturmak.
  1. Kapanış Bilançosunun Düzenlenme Aşamaları

Kapanış bilançosunun düzenlenmesi, bir dizi adımı kapsar. Bu adımlar şu şekilde sıralanabilir:

  1. Dönem Sonu Düzeltme Kayıtlarının Yapılması

Kapanış bilançosundan önce, muhasebe kayıtlarının eksiksiz ve doğru olduğundan emin olmak için dönem sonu düzeltme kayıtları yapılmalıdır. Bu düzeltmeler arasında şunlar bulunur:

  • Amortisman Kayıtları: Maddi ve maddi olmayan duran varlıkların yıpranma payları.
  • Gelir ve Gider Tahakkukları: Gerçekleşen ancak kayıtlara geçmemiş gelir ve giderlerin tahakkuku.
  • Karşılıklar: İleride gerçekleşmesi beklenen ancak kesin olmayan borçlar veya zararlar için ayrılan karşılıklar.
  • Reeskont Hesaplamaları: Vadesi gelmemiş senetler için bugünkü değerlere indirgeme yapılması.
  1. Geçici Mizandan Kesin Mizana Geçiş

Kesin mizan, kapanış bilançosunun düzenlenmesinde kullanılacak hesap bakiyelerini içerir. Dönem sonu düzeltme kayıtları yapıldıktan sonra kesin mizan hazırlanır ve tüm hesapların borç-alacak dengesi kontrol edilir.

  1. Gelir Tablosu Hesaplarının Kapatılması

Kapanış bilançosundan önce gelir ve gider hesapları 690 (Dönem Kar veya Zarırı Hesabı) hesabına devredilir. Daha sonra 690 hesabı, 590 (Dönem Net Karı Hesabı) veya 591 (Dönem Net Zarırı Hesabı) hesabına devredilerek kapatılır.

  1. Bilanço Hesaplarının Kapatılması

Gelir ve gider hesapları kapatıldıktan sonra, bilanço hesaplarını oluşturan aktif ve pasif hesapların nihai bakiyeleri belirlenir. Aktif hesaplar işletmenin varlıklarını, pasif hesaplar ise borç ve sermaye kaynaklarını yansıtır.

  1. Kapanış Bilançosunun Hazırlanması

Son adımda, tüm hesapların nihai bakiyeleri kullanılarak kapanış bilançosu düzenlenir. Bilançoda şu unsurlar yer alır:

  • Aktifler: Dönen varlıklar (kasa, banka, alacaklar vb.) ve duran varlıklar (araziler, binalar, makine ve teçhizat vb.).
  • Pasifler: Kısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve özkaynaklar.
  1. Kapanış Bilançosunun Formatı
31.12.20XX TARİHLİ KAPANIŞ BİLANÇOSU
AKTİF (VARLIKLAR) Tutar (TL) PASİF (KAYNAKLAR) Tutar (TL)
I. DÖNEN VARLIKLAR 145.000 III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 34.000
- Kasa (100)                  60.000 - Satıcılar (320)                                19.000
- Bankalar (102)            15.000 - Borç Senetleri (321)                       15.000
- Ticari Mallar (153)      70.000 IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 70.000
II. DURAN VARLIKLAR 120.000 - Banka Kredileri(400)                      70.000
- Binalar (252)             120.000 V. ÖZ KAYNAKLAR 161.000
- Sermaye (500)                              161.000
- Dönem Karı Zararı (590)
AKTİF TOPLAM
265.000
PASİF TOPLAM
265.000
  1. Kapanış Bilançosunda Karşılaşılan Sorunlar

Kapanış bilançosu düzenlenirken bazı sorunlar ortaya çıkabilir:

  • Eksik veya hatalı kayıtlar: Amortisman, karşılıklar ya da tahakkuk kayıtlarının eksik olması.
  • Borç ve alacak dengesizliği: Muhasebe kayıtlarındaki hatalar nedeniyle aktif ve pasif toplamlarının eşit olmaması.
  • Yanlış hesap bakiyeleri: Gelir tablosu hesaplarının doğru şekilde kapatılmamış olması.
  1. Kapanış Bilançosunun Finansal Tablo Hazırlığındaki Rolü

Kapanış bilançosu, bir sonraki dönemin açılış bilançosuna temel oluşturur. Finansal tabloların denetimi, analizi ve raporlanmasında kritik öneme sahiptir.

Sonuç

Kapanış bilançosu, işletmenin mali yapısının net bir resmini sunar ve muhasebe dönemini kapatmak için gerekli olan son adımdır. Doğru ve eksiksiz bir şekilde hazırlanması, finansal tabloların güvenilirliğini ve işletmenin mali durumunun şeffaf bir şekilde sunulmasını sağlar.

 

İzleyen Döneme İlişkin Hesapların Açılması

 

Muhasebede izleyen döneme ilişkin hesapların açılması, bir mali yılın kapanışından sonra yeni yılın başında yapılan önemli bir işlem sürecidir. Bu süreç, şirketin mali tablolarında yer alan hesapların sıfırlanmasını ve yeni döneme aktarılmasını içerir. İşlem, genellikle Geçici Hesapların Kapatılması, Kesin Mizan Düzenlenmesi ve Yeni Dönem Hesaplarının Açılması adımlarından oluşur.

  1. Geçici Hesapların Kapatılması

Geçici hesaplar (gelir, gider ve maliyet hesapları), yalnızca ilgili döneme ait finansal olayları takip etmek için kullanılan hesaplardır. İzleyen döneme bu hesapların bakiyeleri devredilmez. Yıl sonunda bu hesaplar kapatılarak Dönem Karı veya Zararı Hesabı (590 veya 591) üzerinde toplanır.

Örnek:
  • 6 ile başlayan gelir hesaplarının toplamı, Dönem Karı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
  • 6 ile başlayan gider hesaplarının toplamı, Dönem Karı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.

Böylece net kar (590) veya net zarar (591) hesaplanır. Bu hesapların yıl sonu kapanış kayıtları genellikle şu şekilde yapılır:

  • Net Kar Durumunda:

Tarih: 01.01.202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
590 Dönem Net Karı XXX -
570 Geçmiş Yıllar Karları - XXX
Açıklama:
  • 590 Dönem Net Karı hesabı bu işlemle kapatılır ve sıfırlanır.
  • Kar tutarı, "570 Geçmiş Yıllar Karları" hesabına aktarılır ve işletmenin birikmiş karlarına eklenir.
  • Net Zarar Durumunda:

Tarih: 01.01.202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
580 Geçmiş Yıllar Zararları XXX -
591 Dönem Net Zararı - XXX
Açıklama:
  • 591 Dönem Net Zararı hesabı, zarar tutarını birikmiş zararların izlendiği 580 Geçmiş Yıllar Zararları hesabına devreder.
  • Bu işlemle 591 hesabı kapatılır ve bilanço hesapları güncellenir.
  1. Kesin Mizan Düzenlenmesi

Geçici hesaplar kapatıldıktan sonra, kalan hesap bakiyeleri ile yeni döneme taşınacak Kesin Mizan hazırlanır. Kesin mizan, varlık ve borç hesaplarının yıl sonundaki durumunu gösterir. Gelir, gider ve maliyet hesapları sıfırlandığı için yalnızca bilanço hesapları bu mizanda yer alır.

  1. Yeni Dönem Hesaplarının Açılması

Yeni dönemin başlamasıyla bilanço hesapları aynı bakiyelerle açılır. Bunun için önce kapanış kayıtları ters çevrilerek, hesaplar yeniden işler hale getirilir.

Önemli Hususlar:

  1. Bilanço Hesaplarının Devri: Varlık ve borç hesapları, yıl sonu bakiyeleriyle devredilir. Örneğin:

100 Kasa Hesabı     XXX (Borç)

300 Borçlar Hesabı  XXX (Alacak)

Bu işlem, önceki yılın bilanço hesaplarının başlangıç bakiyesi olarak kaydedilmesini sağlar.

  1. Dönem Kar/Zararı Devri: 590 ya da 591 hesaplar kapatıldıktan sonra ilgili kar ya da zarar tutarı 570 ya da 580 hesabına aktarılır. Bu işlem tamamlanmadan, yeni dönem hesapları doğru bir şekilde açılmış sayılmaz.
  2. Vergi Hesaplarının Açılması: Vergi ile ilgili hesaplar da yeni dönemin ilk işlem gününde güncellenir. Örneğin, devreden KDV gibi hesaplar dikkatle incelenmeli ve kayıtları yapılmalıdır.

İlgili Muhasebe Kayıtları

Yeni dönem hesaplarının açılması sürecinde yapılan tipik muhasebe kayıtları şu şekilde olabilir:

Bilanço Devri:

Tarih: 01.01.202X

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
100 Kasa XXX -
102 Bankalar XXX -
500 Sermaye - XXX
300 Borçlar - XXX

Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar:

  • Hesapların Doğru Sıfırlanması: İzleyen döneme yalnızca bilanço hesaplarının bakiyesi devredilir.
  • Yasal Yükümlülükler: Vergi otoritelerinin belirlediği şekilde gelir tablosu ve bilançolar hazırlanmalı, önceki dönemin kayıtları denetimden geçirildikten sonra devredilmelidir.
  • Tek Düzen Hesap Planı Uyumu: Yeni dönem açılış kayıtları, mevcut hesap planına uygun yapılmalıdır.