153 Ticari Mallar Hesabı
a) Hesabın Niteliği:
153 Ticari Mallar Hesabı, işletmenin ticari faaliyetleri doğrultusunda satmak amacıyla aldığı mal hareketlerinin izlendiği bir hesaptır. Bu hesapta yalnızca işletmenin ana faaliyet konusu olan ticari malların hareketleri yer alır. Ticari mal, üzerinde herhangi bir değişiklik yapılmaksızın satılmak üzere edinilen malları ifade eder ve bu hesap, bu tür malların alım ve satımlarını takip eder.
Ticari mal, Arapçadaki emtia kelimesiyle de ifade edilebilir. Bu hesap, işletmenin elinde bulunan ve satılmak üzere alınan malların izlenmesinde kullanılan ana kayıttır.
b) Hesabın İşleyişi:
153 Ticari Mallar Hesabı, ticari malların alım ve satımlarını maliyet bedeli üzerinden kaydeder. Bu hesaba yapılan her işlemde, alış veya satış işlemlerinin etkisi maliyet fiyatı üzerinden hesaplanır.
- Ticari Mal Alımı: İşletme, mal satın aldığında, malın alış bedeli (maliyet fiyatı) ile birlikte bu bedeli, "153 Ticari Mallar" hesabının borç tarafına kaydeder.
- Ticari Mal Satışı: Ticari mal satıldığında, satışa konu olan malın maliyet bedeli de yine bu hesap üzerinden alacak tarafına kaydedilir.
Borç tarafında kalan tutar, işletmenin elinde bulunan ticari malların toplam değerini gösterir. Ticari mallar satıldığında ise alacak kaydına geçer ve bu da satışı yapılan malın maliyetini gösterir.
İşleyişi:
Alış İşlemleri:
Ticari mal alındığında, malın alış bedeli ve alışla ilgili tüm giderler (nakliye, taşıma sigortası, komisyon, gümrük vergileri vb.) 153 Ticari Mallar Hesabının borç tarafına kaydedilir. Bu giderler, malın alış maliyetini oluşturur ve malın maliyetine eklenmez. Katma Değer Vergisi (KDV), bu tür alışlarda ayrı bir hesap olan “191 İndirilecek KDV” hesabına kaydedilir ve ticari malın maliyetine dâhil edilmez.
Alış işlemlerine ilişkin örnekler şunlardır:
- Ticari mal alım bedeli
- Alış için yapılan giderler (nakliye, sigorta, komisyon vb.)
- KDV’nin "191 İndirilecek KDV" hesabına kaydedilmesi
Örnek:
- 07.20XX tarihinde işletme, XYZ işletmesinden %20 KDV hariç tanesi 10.000,00 TL’den 50 adet ticari malı satın almış, bedeli banka hesabından ödenmiştir. (A-001 No.lu fatura)
- 08.20XX tarihinde satın alınan 50 adet ticari malın taşınması için nakliye firmasına %20 KDV dâhil 3.600,00 TL peşin olarak ödenmiştir. (A-002 No.lu fatura)
İstenen:
- Ticari malın alımıyla ilgili yevmiye defteri ve defterikebir kayıtlarını yapınız.
- Ticari malın taşınmasıyla ilgili oluşan, nakliye gideri ile ilgili yevmiye defteri ve defterikebir kayıtlarını yapınız.
- Kasada ve Bankada 800.000 TL para olduğu varsayılmıştır. Rakamlar hayalidir. Olmayan bir para ödenemeyeceği için, defterikebir kayıtlarındaki 800.000 TL kafanızı karıştırmasın.
Çözüm:
a)
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
| 27.07.20XX |
153 |
Ticari Mallar Hesabı |
500.000,00 |
|
|
191 |
İndirilecek KDV Hesabı |
100.000,00 |
|
|
102 |
Bankalar Hesabı |
|
600.000,00 |
Açıklama:
- Mahsup Fişi:
- A-001 No.lu fatura ile ticari malın satın alınması:
- 10.000,00 TL x 50 Adet = 500.000,00 TL Mal bedeli
- 500.000,00 TL x 0,20 = 100.000,00 TL KDV tutarı
- 600.000,00 TL toplam ödenen tutar
b)
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
| 03.08.20XX |
153 |
Ticari Mallar Hesabı |
3.000,00 |
|
|
191 |
İndirilecek KDV Hesabı |
600,00 |
|
|
100 |
Kasa Hesabı |
|
3.600,00 |
Açıklama:
- Tediye Fişi:
- A-002 No.lu fatura ile nakliye giderinin ödenmesi:
- 3.600,00 TL / 1,20 = 3.000,00 TL Nakliye gideri
- 3.600,00 TL - 3.000,00 TL = 600,00 TL KDV tutarı
Alış İskontosu (İndirimi) İşlemleri:
İşletmenin, ticari mal alışları dolayısıyla, satıcı tarafından yapılan iskontodur. Alış iskontosu, miktar ya da kasa iskontolarını kapsamaktadır. Alış iskontosunda, iskontoyu yapan taraf satıcı iken, iskonto yapılan yani iskontodan faydalanan taraf işletmedir. Dolayısıyla alış iskontosunun oluşması halinde, iskonto tutarı ticari malların maliyetini azaltan bir unsur olduğu için bu tutar “153 TİCARİ MALLAR” hesabının alacak tarafına kaydedilir. Borçlu hesap ise, örneğin “100 KASA” hesabı veya “320 SATICILAR” hesabı olabilir.
Örnek:
- 08.20XX tarihinde işletme, XXX işletmesinden % 20 KDV hariç 100.000,00 TL tutarındaki ticari malı 4 ay vadeli veresiye olarak satın almıştır. (A-001 No.lu fatura)
- 09.20XX tarihinde işletme, satıcı XXX işletmesine olan borcunun tamamını ödeyeceğini bildirmiştir. Satıcı XXX işletmesi 3 ay erken ödeme sebebiyle fatura karşılığında % 20 KDV hariç 5.000,00 TL iskonto yapmıştır. İskonto düşüldükten sonra kalan borcun tamamı banka hesabından ödenmiştir. (A-002 No.lu fatura)
İstenen:
- Ticari malın alışı ile ilgili yevmiye defteri ve defterikebir kayıtlarını yapınız.
- Alış iskontosu ile ilgili yevmiye defteri ve defterikebir kayıtlarını yapınız.
Çözüm:
a)
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
| 13.08.20XX |
153 |
Ticari Mallar Hesabı |
100.000,00 |
|
|
191 |
İndirilecek KDV Hesabı |
20.000,00 |
|
|
320 |
Satıcılar Hesabı |
|
120.000,00 |
Açıklama:
- Mahsup Fişi:
- A-001 No.lu fatura ile ticari malın satın alınması:
- 100.000,00 TL x 0,20 = 20.000,00 TL KDV tutarı
- 100.000,00 TL + 20.000,00 TL = 120.000,00 TL Satıcıya olan borç tutarı
b)
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
| 14.09.20XX |
320 |
Satıcılar Hesabı |
120.000,00 |
|
|
102 |
Bankalar Hesabı |
|
114.000,00 |
|
153 |
Ticari Mallar Hesabı |
|
5.000,00 |
|
391 |
Hesaplanan KDV Hesabı |
|
1.000,00 |
Açıklama:
- Mahsup Fişi:
- 391.99 Alıştan İade ve İskonto KDV:
- 5.000,00 TL x 0,20 = 1.000,00 TL KDV tutarı
- 5.000,00 TL + 1.000,00 TL = 6.000,00 TL KDV’li iskonto tutarı
- Banka Hesabından Ödenen Tutar:
- 120.000,00 TL - 6.000,00 TL = 114.000,00 TL
- Alıştan İade İşlemleri:
- İşletmenin satın aldığı ticari malların tamamı veya bir bölümü, nitelik (ölçü, renk, tip vb.) zamanlama ve nicelik gibi bazı koşullara uymadığı takdirde iade edilir. İade edilen malın satın alınan mal bedelinden düşülmesi gerekir. Alış iadesi olduğunda “153 TİCARİ MALLAR” hesabının alacak tarafına kaydedilir.
Örnek:
- Y işletmesi,12.08.20XX tarihinde X işletmesinden % 20 KDV hariç 80.000,00TL tutarındaki ticari malı, veresiye olarak satın almıştır. (A-001 no’lu fatura)
- 08.20XX tarihinde işletme, satıcı X işletmesinden satın aldığı ticari malın tamamını sözleşme şartlarına uymadığından dolayı, satıcıya iade etmiştir. İade bedeli, satıcıya olan borçtan düşülmüştür.
İstenen:
- Ticari malın alınması ile ilgili yevmiye defteri ve defterikebir kayıtlarını yapınız.
- Alış iadesiyle ilgili yevmiye defteri ve defterikebir kayıtlarını yapınız.
Çözüm:
a)
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
| 12.08.20XX |
153 |
Ticari Mallar Hesabı |
80.000,00 |
|
|
191 |
İndirilecek KDV Hesabı |
16.000,00 |
|
|
320 |
Satıcılar Hesabı |
|
96.000,00 |
Açıklama:
- Mahsup Fişi:
- A-001 No.lu fatura ile ticari malın satın alınması:
- 80.000,00 TL x 0,20 = 16.000,00 TL KDV tutarı
- 80.000,00 TL + 16.000,00 TL = 96.000,00 TL Satıcıya olan borç tutarı
b)
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
| 15.08.20XX |
320 |
Satıcılar Hesabı |
96.000,00 |
|
|
153 |
Ticari Mallar Hesabı |
|
80.000,00 |
|
391 |
Hesaplanan KDV Hesabı |
|
16.000,00 |
Açıklama:
- Mahsup Fişi:
- Alış iadesi nedeniyle:
- 153 Ticari Mallar Hesabı: 80.000,00 TL
- 391 Hesaplanan KDV Hesabı: 16.000,00 TL
- Toplam: 96.000,00 TL Satıcılar Hesabı borcu kapatılmıştır.
- Satış işlemleri:
- Bir ticari mal satıldığında satış kaydı, ticari belgenin düzenlendiği gün yapılır. KDV hariç satış tutarı “600 YURTİÇİ SATIŞLAR” hesabının alacak tarafına, KDV tutarı “391 HESAPLANAN KDV” hesabının alacak tarafına kaydedilir. Satılan ticari mallar maliyet değeri ile “621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ” hesabının borç tarafına, “153 TİCARİ MALLAR” hesabının ise alacak tarafına kaydedilir.
Satılan ticari malların maliyet değeriyle ilgili kaydın yapılma zamanı, işletmenin uyguladığı yönteme göre değişmektedir. İşletmeler genellikle, ticari mal hareketlerini iki yöntemle takip ederler. Bu yöntemler; sürekli envanter yöntemi ve aralıklı envanter yöntemidir.
-
Sürekli Envanter Yöntemi:
- Bu yöntemde, ticari mal satışında, satış kaydının hemen ardından maliyet kaydı yapılır. Bu yöntemi, genellikle birim değeri yüksek olan malları satan (otomobil vb.) veya toptan satış yapan işletmeler uygulamaktadır.
Örnek:
- 09.20XX tarihinde Şeker işletmesi(araç alım satımı yapan şirket), % 20 KDV hariç 10 adet otomobili, tanesi 600.000,00 TL’den satın almış, bedeli banka hesabından ödenmiştir. (A-001 No.lu fatura)
- 09.20XX tarihinde Şeker işletmesi, % 20 KDV hariç 3 adet otomobilin tanesini 700.000,00 TL’den çek karşılığında satmıştır. (A-002 No.lu fatura), (Özel Tüketim Vergisi dikkate alınmamıştır.)
İstenen:
- Otomobil alınmasıyla ilgili yevmiye defteri ve defterikebir kayıtlarını yapınız.
- Otomobil satışıyla ilgili yevmiye defteri ve defterikebir kayıtlarını sürekli envanter yöntemine göre yapınız.
- Satış faaliyetine ilişkin gelir tablosunu düzenleyiniz.
Çözüm:
a)
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
| 05.09.20XX |
153 |
Ticari Mallar Hesabı |
6.000.000,00 |
|
|
191 |
İndirilecek KDV Hesabı |
1.200.000,00 |
|
|
102 |
Bankalar Hesabı |
|
7.200.000,00 |
Açıklama:
- Mahsup Fişi:
- A-001 No.lu fatura ile mal alımı:
- 600.000,00 TL x 10 Adet = 6.000.000,00 TL Mal bedeli
- 6.000.000,00 TL x 0,20 = 1.200.000,00 TL KDV tutarı
- Toplam 7.200.000,00 TL banka hesabından ödenmiştir.
b)
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
| 07.09.20XX |
101 |
Alınan Çekler Hesabı |
2.730.000,00 |
|
|
600 |
Yurtiçi Satışlar Hesabı |
|
2.100.000,00 |
|
391 |
Hesaplanan KDV Hesabı |
|
630.000,00 |
Açıklama:
- Mahsup Fişi:
- A-002 No.lu fatura ile çek karşılığı mal satışı:
- 700.000,00 TL x 3 Adet = 2.100.000,00 TL satış tutarı
- 2.100.000,00 TL x 0,20 = 630.000,00 TL KDV tutarı
- Toplam 2.730.000,00 TL alıcıdan alınan bedel.
Maliyet Kaydı:
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
| 07.09.20XX |
621 |
Satılan Ticari Mallar Maliyeti |
1.800.000,00 |
|
|
153 |
Ticari Mallar Hesabı |
|
1.800.000,00 |
Açıklama:
- Mahsup Fişi:
- Maliyet kaydı:
- 600.000,00 TL x 3 Adet = 1.800.000,00 TL satış maliyeti
| 600 YURTİÇİ SATIŞLAR HESABI |
= |
2.100,000,00 TL Satış Fiyatı |
| 621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ HESABI(-) |
= |
- 1.800,000,00 TL Maliyet Fiyatı |
|
|
300.000,00 TL SATIŞ KÂRI |
| İki kayıt incelediğinde kâr tutarı görünmektedir. |
|
|
| Satış Kârı: Satış fiyatı, maliyet fiyatından büyük ise oluşan farktır. |
| Satış Zararı: Satış fiyatı, maliyet fiyatından küçük ise oluşan farktır. |
Gelir tablosunda satış faaliyetinin gösterilmesi aşağıdaki gibidir.
|
ŞEKER TİCARET İŞLETMESİ 05.09.20XX - 07.09.20XX DÖNEMİ GELİR TABLOSU
|
| A |
- |
BRÜTSATIŞLAR |
2.100.000,00 |
|
|
1- |
Yurtiçi Satışlar 2.100.000,00 |
|
| B |
- |
SATIŞ İNDİRİMLERİ(-) |
(--) |
| C |
- |
NET SATIŞLAR |
2.100.000,00 |
| D |
- |
SATIŞLARIN MALİYETİ(-) |
(1.800.000,00) |
|
|
2- |
Satılan Ticari Mallar Maliyeti(-)(1.800.000,00) |
|
| BRÜT SATIŞ KÂRI |
300.000,00 |
Aralıklı Envanter Yöntemi
Satılan ticari malların maliyetinin belirli aralıklarla veya dönem sonunda yapılan fiili stok sayımı sonuçlarına göre hesaplandığı bir muhasebe yöntemidir. Özellikle küçük partiler hâlinde ve çok çeşitli mal ticareti yapan işletmelerde, sürekli envanter yönteminin uygulanması pratik olarak mümkün olmayabilir. Örneğin, bir market gibi günlük binlerce satış yapan işletmelerde her satış sonrasında maliyetin hesaplanması oldukça zordur. Bu gibi durumlarda, maliyet değeri ancak belirli dönemlerde toplu olarak kaydedilir. Aralıklı envanter yöntemine göre satılan ticari malların maliyetinin hesaplanma işlemi aşağıdaki gibi yapılır:
Satılan Ticari Mallar Maliyetinin Hesaplanması
| Kalemler |
Tutar (TL) |
| Dönem Başı Ticari Mal Mevcudu |
................. |
| Dönem İçi Net Ticari Mal Alışı |
(+) ............ |
| - Dönem İçi Alışlar |
(+) ............ |
| - Dönem İçi Alış Giderleri |
(+) ............ |
| - Alış İadeleri |
(-) ............ |
| - Alış İskontoları |
(-) ............ |
| Dönem Sonu Ticari Mal Mevcudu |
(-) ............ |
| Satılan Ticari Mallar Maliyeti |
................. |
Örnek:
X ticaret işletmesinin 2025 yılı Aralık ayı boyunca gerçekleştirilen stok hareketlerine dair bilgiler aşağıda verilmiştir:
- İşletmenin dönem başı ticari mal mevcudu 500.000,00 TL'dir.
- 05.12.2025 tarihinde %20 KDV hariç 50.000,00 TL tutarındaki ticari mal peşin alınmıştır (A-001 No.lu fatura).
- 08.12.2025 tarihinde %20 KDV hariç 40.000,00 TL tutarındaki ticari mal çek karşılığı satılmıştır (A-002 No.lu fatura).
- 10.12.2025 tarihinde %20 KDV dâhil 84.000,00 TL tutarındaki ticari mal iki ay vadeli senet karşılığında satılmıştır (A-003 No.lu fatura).
- 31.12.2025 tarihinde yapılan sayım sonucu işletmede 470.000,00 TL tutarında dönem sonu mal mevcudu olduğu belirlenmiştir.
İstenenler:
a) 05.12.2025 tarihli mal alımı ile ilgili yevmiye defteri ve defter-i kebir kayıtları yapılacaktır.
b) 08.12.2025 tarihli mal satışı ile ilgili yevmiye defteri ve defter-i kebir kayıtları yapılacaktır.
c) 10.12.2025 tarihli mal satışı ile ilgili yevmiye defteri ve defter-i kebir kayıtları yapılacaktır.
ç) 31.12.2025 tarihinde aralıklı envanter yöntemine göre satılan ticari malların maliyeti hesaplanarak maliyet kaydı yapılacaktır.
d) Satış faaliyetlerine ilişkin gelir tablosu düzenlenecektir.
Çözüm:
a) 05.12.2025 Tarihli Mal Alımı
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
153 |
Ticari Mallar Hesabı |
50.000,00 |
|
|
191 |
İndirilecek KDV Hesabı |
10.000,00 |
|
|
100 |
Kasa Hesabı |
|
60.000,00 |
Açıklama:
- A-001 No.lu fatura ile ticari malın satın alınması
- %20 KDV hesaplanması
- Peşin ödeme yapılması
b) 08.12.2025 Tarihli Mal Satışı
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
101 |
Alınan Çekler Hesabı |
48.000,00 |
|
|
600 |
Yurtiçi Satışlar Hesabı |
|
40.000,00 |
|
391 |
Hesaplanan KDV Hesabı |
|
8.000,00 |
Açıklama:
- A-002 No.lu fatura ile çek karşılığı mal satışı
- Satış gelirinin kaydedilmesi
- %20 KDV hesaplanması
c) 10.12.2025 Tarihli Mal Satışı
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
121 |
Alacak Senetleri Hesabı |
84.000,00 |
|
|
600 |
Yurtiçi Satışlar Hesabı |
|
70.000,00 |
|
391 |
Hesaplanan KDV Hesabı |
|
14.000,00 |
Açıklama:
- A-003 No.lu fatura ile senet karşılığı mal satışı
- Satış gelirinin kaydedilmesi
- %20 KDV hesaplanması
ç) 31.12.2025 Tarihinde Aralıklı Envanter Yöntemine Göre Satılan Ticari Malların Maliyeti:
Hesaplama:
- Dönem Başı Ticari Mal Mevcudu: 500.000,00 TL
- Dönem İçi Net Ticari Mal Alışı: 50.000,00 TL
- Dönem Sonu Ticari Mal Mevcudu: 470.000,00 TL
Satılan Ticari Malların Maliyeti = Dönem Başı Ticari Mal Mevcudu + Dönem İçi Net Alışlar - Dönem Sonu Ticari Mal Mevcudu
Satılan Ticari Malların Maliyeti = 500.000,00 + 50.000,00 - 470.000,00 = 80.000,00 TL
Yevmiye Defteri:
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
621 |
Satılan Ticari Mallar Maliyeti |
80.000,00 |
|
|
153 |
Ticari Mallar Hesabı |
|
80.000,00 |
Açıklama:
- Satılan ticari malların maliyeti kaydı
- Satılan malların çıkışı
d) X Ticaret İşletmesi 01.12.2025 - 31.12.2025 Dönemi Gelir Tablosu:
| Gelir Tablosu Kalemi |
Tutar (TL) |
| A - Brüt Satışlar |
110.000,00 |
| - Yurtiçi Satışlar |
110.000,00 |
| B - Satış İndirimleri (-) |
|
| C - Net Satışlar |
110.000,00 |
| D - Satışların Maliyeti (-) |
(80.000,00) |
| - Satılan Ticari Mallar Maliyeti (-) |
(80.000,00) |
| Brüt Satış Karı |
30.000,00 |
Satış İadesi İşlemleri:
Satış iadesi, satılan malın tamamı veya bir kısmının alıcı tarafından çeşitli sebeplerle işletmeye iade edilmesidir. Bu işlem, yapılan satışın bir düzeltme işlemidir ve "610 Satıştan İadeler" hesabı kullanılır. Satış iadesi, aralıklı ve sürekli envanter yöntemine göre farklılık gösterir. Aralıklı envanter yöntemini kullanan işletmeler sadece satış iadesine ilişkin kaydı yaparken, sürekli envanter yöntemini kullanan işletmeler iade kaydının yanı sıra iade edilen kısma ilişkin maliyet kaydını da iptal ederler.
Örnek:
X işletmesinin 2025 yılı Aralık ayında gerçekleşen işlemler aşağıdaki gibidir:
- 20.12.2025 tarihinde işletme, maliyet değeri 100.000,00 TL olan ticari malı %20 KDV hariç 120.000,00 TL'ye veresiye olarak satmıştır (A-001 No.lu fatura). Depoda 500.000 TL tutarında ticari mal olduğu varsayılmıştır.
- 23.12.2025 tarihinde alıcı, satılan malın %20 KDV hariç 24.000,00 TL tutarındaki kısmını iade etmiştir. İade edilen malın maliyet değeri ise 20.000,00 TL'dir (A-002 No.lu fatura).
Not: Satış iadesi aynı ay içinde olduğu için "391 Hesaplanan KDV" hesabı kullanılacaktır, ancak "191 İndirilecek KDV" kullanılmasının herhangi bir sakıncası yoktur.
İstenenler:
Sürekli ve aralıklı envanter yöntemine göre aşağıdaki işlemleri yapınız:
- a) Mal satışı ile ilgili yevmiye defteri ve defter-i kebir kayıtları
- b) Müşterinin yaptığı satış iadesi ile ilgili yevmiye defteri ve defter-i kebir kayıtları
Sürekli Envanter Yöntemi ile Çözüm:
a) Mal Satışı Kayıtları
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
120 |
Alıcılar Hesabı |
120.000,00 |
|
|
600 |
Yurtiçi Satışlar Hesabı |
|
100.000,00 |
|
391 |
Hesaplanan KDV Hesabı |
|
20.000,00 |
Açıklama:
- A-001 No.lu fatura ile veresiye mal satışı
- Satış gelirinin kaydedilmesi
- %20 KDV hesaplanması
b) Satış İadesi Kayıtları
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
610 |
Satıştan İadeler Hesabı (-) |
24.000,00 |
|
|
391 |
Hesaplanan KDV Hesabı |
4.800,00 |
|
|
120 |
Alıcılar Hesabı |
|
28.800,00 |
Açıklama:
- Satış iadesi kaydı
- %20 KDV hesaplanması
- Alıcının hesabından düşme işlemi
Maliyet Kaydının İptali:
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
153 |
Ticari Mallar Hesabı |
20.000,00 |
|
|
621 |
Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabı (-) |
|
20.000,00 |
Açıklama:
- İade edilen malın maliyetinin iptali
- Maliyet kaydının iptali
Aralıklı Envanter Yöntemi ile Çözüm:
Aralıklı envanter yönteminde, her satış sonrası maliyet kaydı yapılmaz. Yıl sonunda (31.12.2025) satılan ticari malların maliyeti hesaplanarak kaydedilir. Bu nedenle sadece satış ve iade kayıtları yapılır, maliyet kaydına dair bir işlem yapılmaz.
a) Mal Satışı Kayıtları
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
120 |
Alıcılar Hesabı |
120.000,00 |
|
|
600 |
Yurtiçi Satışlar Hesabı |
|
100.000,00 |
|
391 |
Hesaplanan KDV Hesabı |
|
20.000,00 |
Açıklama:
- A-001 No.lu fatura ile veresiye mal satışı
- Satış gelirinin kaydedilmesi
- %20 KDV hesaplanması
b) Satış İadesi Kayıtları
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
610 |
Satıştan İadeler Hesabı (-) |
24.000,00 |
|
|
391 |
Hesaplanan KDV Hesabı |
4.800,00 |
|
|
120 |
Alıcılar Hesabı |
|
28.800,00 |
Açıklama:
- Satış iadesi kaydı
- %20 KDV hesaplanması
- Alıcının hesabından düşme işlemi
Satış İskontosu İşlemleri:
Satış iskontosu, alıcıya yapılan bir indirimdir ve "611 Satış İskontoları" hesabı ile kaydedilir. İşletme, satış yaparken alıcıya belirli bir iskonto uygulayabilir. Bu durumda, iskonto miktarı satıştan düşülerek gelir kaydedilir.
Örnek:
Eğer bir müşteri, 100.000 TL'lik bir mal alımında %5 indirim almışsa, iskonto kaydı şu şekilde yapılır:
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
611 |
Satış İskontoları Hesabı (-) |
5.000,00 |
|
|
120 |
Alıcılar Hesabı |
|
5.000,00 |
Açıklama:
- Satış iskontosu kaydı
- Alıcının hesabından iskonto düşülmesi
Aralıklı Envanter Yöntemi ile X İşletmesi İşlemleri
Verilen Örnek İşlemler:
- 08.12.20XX tarihinde %20 KDV hariç 30.000,00 TL tutarındaki ticari mal veresiye olarak satılmıştır (A-001 No.lu fatura).
- 17.12.20XX tarihinde alıcı, erken ödeme yapacağını bildirmiş ve %20 KDV hariç 1.000,00 TL tutarında indirim uygulanarak kalan tutar peşin tahsil edilmiştir (A-002 No.lu fatura).
a) Veresiye Mal Satışı Kayıtları (08.12.20XX)
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
120 |
Alıcılar Hesabı |
36.000,00 |
|
|
600 |
Yurtiçi Satışlar Hesabı |
|
30.000,00 |
|
391 |
Hesaplanan KDV Hesabı |
|
6.000,00 |
Açıklama:
- A-001 No.lu fatura ile veresiye mal satışı
- Satış gelirinin kaydedilmesi
- %20 KDV hesaplanması
b) Satış İskontosu ve Erken Ödeme Kayıtları (17.12.20XX)
| Tarih |
Hesap No |
Hesap Adı |
Borç (TL) |
Alacak (TL) |
|
100 |
Kasa Hesabı |
34.800,00 |
|
|
611 |
Satış İskontoları Hesabı (-) |
1.000,00 |
|
|
391 |
Hesaplanan KDV Hesabı |
200,00 |
|
|
120 |
Alıcılar Hesabı |
|
36.000,00 |
Açıklama:
- Erken ödeme ile peşin tahsilat
- Satış iskonto kaydı
- %20 KDV tutarındaki iskonto kaydı
- Alıcıdan yapılan ödemeyle alacak kaydının düşürülmesi
Pingback: 159 VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI - pratikmuhasebe