Bu formu bitirebilmek için tarayıcınızda JavaScript'i etkinleştirin.

Muhasebe Süreci - 1. Bölüm

Muhasebe, işletmelerin mali işlemlerini düzenli bir şekilde kaydetme, sınıflandırma ve raporlama sürecidir. İşletmeler, süreklilik kavramı gereği faaliyetlerini uzun vadeli bir perspektifle sürdürürken, dönemsellik ilkesi doğrultusunda bu faaliyetlerini belirli hesap dönemlerine ayırır. Genellikle bir takvim yılı olarak kabul edilen bu dönemler sonunda mali sonuçlar değerlendirilir.

Muhasebe Sürecinin Aşamaları

Muhasebe süreci aşağıdaki temel adımları içerir:

  1. Açılış Bilançosunun Hazırlanması: İşletmenin faaliyet dönemine başlamadan önce sahip olduğu varlıklar ve kaynaklar düzenlenir.
  2. Mali İşlemlerin Kaydedilmesi: Gerçekleşen her mali işlem, ilgili belgelerle desteklenerek muhasebe kayıtlarına geçirilir. Bu işlemler, işletmenin finansal durumunu yansıtan muhasebe fişlerine ve defterlere kaydedilir.
  3. Aylık ve Genel Mizanların Düzenlenmesi: Dönem içinde kaydedilen işlemlerden hareketle aylık ve genel geçici mizanlar hazırlanır. Bu belgeler, mali durumun kontrolü için önemlidir.
  4. Envanter İşlemleri: Dönem sonlarında, işletmenin varlıkları ve yükümlülükleri detaylı bir şekilde incelenir ve düzenlenir.
  5. Gelir Tablosu ve Kapanış Bilançosunun Hazırlanması: İşletmenin dönem içerisindeki gelir ve giderleri raporlanır. Dönemin sonunda, varlıklar ve kaynaklar yeniden düzenlenerek kapanış bilançosu oluşturulur.
  6. Hesapların Kapatılması ve Yeni Dönem İçin Açılması: Geçmiş döneme ait hesaplar kapatılır ve yeni dönem için başlangıç hesapları açılır.

Muhasebe sürecinde kullanılan belgeler şunlardır:

  • Fatura ve Makbuzlar: Gerçekleşen ticari işlemleri belgelemek için kullanılır.
  • Bordrolar ve Çekler: Çalışan ödemeleri ve işletme harcamalarını gösterir.
  • Envanter Belgeleri: İşletmenin mevcut varlıklarının detaylarını içerir.

Temel Muhasebe İlkeleri

Muhasebe işlemleri, aşağıdaki ilkeler doğrultusunda gerçekleştirilir:

  1. Belgelendirme: Her mali işlem, doğruluğunu kanıtlayan bir belgeyle desteklenmelidir.
  2. Dönemsellik: İşlemler, belirli hesap dönemleri çerçevesinde raporlanmalıdır.
  3. Tutarlılık: İşletme, muhasebe politikalarını süreklilik içinde uygulamalıdır.
  4. Şeffaflık: Mali tablolar, işletmenin finansal durumunu açık bir şekilde yansıtmalıdır.

Bu süreçler, işletmenin mali durumunu doğru bir şekilde takip edebilmesini ve ilgili taraflarla etkili bir iletişim kurmasını sağlar.

Muhasebe Süreci ve Örneklerle Açıklama

Tacirler, ticari faaliyetlerine başlarken işletmenin sürekliliği ilkesine uygun şekilde hareket ederler ve işletmelerine bir ömür biçmezler. İşletmelerin faaliyetlerini, dönemsellik kavramı doğrultusunda bir takvim yılına bölerek mali işlemlerini muhasebe süreci çerçevesinde kayıt altına almaları gerekmektedir.

Muhasebe süreci, işletmede gerçekleşen mali nitelikteki işlemlerin ispat edici belgelere dayandırılarak zorunlu muhasebe defterlerine düzenli bir şekilde kayıt edilmesini, sınıflandırılmasını ve raporlanmasını kapsar. Her hesap dönemi sonunda kayıtlar kapatılır ve bir sonraki dönemin başında yeniden açılır. Her hesap dönemi, birbirinden bağımsız olarak değerlendirilir. Türk Vergi Usul Kanunu’na (VUK 174. madde) göre hesap dönemi genellikle takvim yılıdır. Örneğin, uzun süredir ticari faaliyet yürüten bir işletmenin hesap dönemi 1 Ocak'ta başlar ve 31 Aralık'ta sona erer.

Aşağıda muhasebe süreci, adım adım açıklanmış ve her adım örneklerle somutlaştırılmıştır:

  1. Açılış Bilançosunun Düzenlenmesi

Faaliyete başlarken işletmenin mevcut varlık ve borçlarının bir bilanço ile kaydedilmesidir.
Örnek: Bir işletme, yıl başında 500.000 TL'lik nakit varlığa ve 200.000 TL’lik borca sahipse, açılış bilançosu bu bilgileri içerecek şekilde düzenlenir.

  1. Muhasebe Fişlerine Kayıt

İşlemlerin belgeye dayalı olarak muhasebe fişlerine işlenmesi sürecidir.
Örnek: Satış yapılırken düzenlenen bir fatura, muhasebe fişine "Gelir" kaydı olarak işlenir.

  1. Muhasebe Defterlerine Kayıt

Fişlere işlenen işlemler, yevmiye defteri, kebir defteri gibi resmi muhasebe defterlerine kaydedilir.
Örnek: 10.000 TL’lik bir mal alımı, yevmiye defterine şu şekilde kaydedilir:

  • Borç: Stok Hesabı
  • Alacak: Nakit Hesabı
  1. Aylık Mizanların Düzenlenmesi

Her ay sonunda hesapların genel bir kontrolü yapılır ve geçici bir bilanço hazırlanır.
Örnek: Ocak ayı sonunda nakit hesabında 400.000 TL, alacak hesaplarında 100.000 TL bulunuyorsa bu durum mizan tablosunda gösterilir.

  1. Genel Geçici Mizanın Düzenlenmesi

Dönem sonunda tüm hesaplar topluca gözden geçirilir ve bir genel mizan hazırlanır.
Örnek: İşletmenin gelir tablosuna taşınacak verileri bu mizanda topluca görülebilir.

  1. Envanter İşlemleri

İşletmenin tüm varlık ve borçlarının sayımı ve değerlemesi yapılır.
Örnek: Depodaki malların fiziki sayımı sonucunda 100.000 TL'lik stok tespit edilmiştir.

  1. Gelir Tablosunun Düzenlenmesi

İşletmenin belirli bir dönemdeki gelir ve giderlerinin yer aldığı tablo hazırlanır.
Örnek: İşletmenin toplam gelirleri 1.200.000 TL, toplam giderleri ise 800.000 TL olarak hesaplanmışsa, dönem net karı 400.000 TL olarak tabloya yansır.

  1. Gelir ve Gider Hesaplarının Kapatılması

Döneme ait gelir ve gider hesapları, "Dönem Net Karı/Zararı" hesabına aktarılarak kapatılır.
Örnek: 50.000 TL "Gelir Hesabı", 30.000 TL "Gider Hesabı" karşılıklı kapatılır ve kalan 20.000 TL dönem karı olarak kaydedilir.

  1. Kesin Mizanın Düzenlenmesi

Dönem sonu kayıtları tamamlandıktan sonra kesin mizan hazırlanır.
Örnek: Dönem sonunda nakit hesabında 300.000 TL, stoklarda 150.000 TL gözüküyorsa bu mizan tablosunda yer alır.

  1. Kapanış Bilançosunun Düzenlenmesi

Dönem sonunda işletmenin varlık ve borç durumunu gösteren bilanço hazırlanır.
Örnek: İşletmenin kapanış bilançosunda 1.000.000 TL’lik varlık ve 500.000 TL’lik borç yer alabilir.

  1. Bilanço Hesaplarının Kapatılması

Bilanço hesapları kapatılarak döneme son verilir.
Örnek: Kapanış bilançosunda belirtilen 1.000.000 TL varlık ve 500.000 TL borç bilgileri sıfırlanır.

  1. İzleyen Döneme İlişkin Hesapların Açılması

Yeni döneme başlangıç yapılır ve hesaplar yeniden açılır.
Örnek: Yeni dönem açılış bilançosu, kapanış bilançosundaki değerleri başlangıç noktası olarak alır.

 

AÇILIŞ BİLANÇOSU

Bilanço, bir işletmenin belirli bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren mali bir tablodur. İşe yeni başlayan işletmeler, ticari faaliyete başladıkları tarihte; faaliyetine devam eden işletmeler ise hesap döneminin başlangıcı olan 1 Ocak tarihinde açılış bilançosu hazırlar (TTK Madde 68, VUK Madde 192). Muhasebe sürecinin başlangıç noktasını temsil ettiği için bu belgeye Açılış Bilançosu adı verilir.

Açılış bilançosu şu bölümlerden oluşur:

  1. Bilançonun Başlığı: İşletmenin adı veya unvanı, düzenlenme tarihi ve "Bilanço" kelimesi yer alır.
  2. Bilançonun Aktifi: Sol tarafta yer alır ve işletmenin sahip olduğu varlıkları gösterir. Dönen varlıklar (nakit, alacaklar, stoklar) ve duran varlıklar (demirbaşlar, taşınmazlar) olarak ikiye ayrılır.
  3. Bilançonun Pasifi: Sağ tarafta yer alır ve varlıkların sağlandığı kaynakları gösterir. Kısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve öz kaynaklardan oluşur.
  4. Bilanço Dipnotları: Bilançonun anlaşılmasını kolaylaştıran ek bilgiler içerir. Bu dipnotlar, bilançoda yer alan bazı rakamların detaylandırılmasına olanak tanır.
XXX TİCARET İŞLETMESİ
.../.../20XX TARİHLİ AÇILIŞ BİLANÇOSU
AKTİF (VARLIKLAR) Tutar (TL) PASİF (KAYNAKLAR) Tutar (TL)
I. DÖNEN VARLIKLAR XXXXXX III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR XXXXXX
- Kasa (100) XXXXXX - Satıcılar (320) XXXXXX
- Ticari Mallar (153) XXXXXX IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR XXXXXX
II. DURAN VARLIKLAR                              XXXXXX V. ÖZ KAYNAKLAR XXXXXX
- Demirbaşlar (255) XXXXXX - Sermaye (500) XXXXXX
AKTİF TOPLAMI XXXXXX PASİF TOPLAMI XXXXXX
Dipnotlar:
  1. ………………...............................................................................................
  2. ………………...............................................................................................

ÖRNEK UYGULAMA

XXX Ticaret İşletmesi, 16.10.20XX tarihinde aşağıdaki varlık ve kaynaklarla ticari faaliyetine başlamıştır:

  • Kasa: 20.000 TL
  • Ticari Mallar: 50.000 TL
  • Demirbaşlar: 30.000 TL
  • Kısa Vadeli Borçlar (Satıcılar):19.000 TL
  • Sermaye: ?

İstenen:
a) İşletmenin sermayesini hesaplayınız.
b) Açılış bilançosunu düzenleyiniz.

Çözüm

  1. a) Sermayenin Hesaplanması:

Muhasebe prensiplerine göre:
AKTİF (VARLIKLAR) TOPLAMI = PASİF (KAYNAKLAR) TOPLAMI

Formülü detaylandırırsak:
Dönen Varlıklar + Duran Varlıklar = Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar + Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar + Öz Kaynaklar (Sermaye)

Sermayeyi bulmak için:
Öz Kaynaklar (Sermaye) = Varlıklar Toplamı - Yabancı Kaynaklar Toplamı

Hesaplama:
Varlıklar Toplamı = 20.000 (Kasa) + 50.000 (Ticari Mallar) + 30.000 (Demirbaşlar) = 100.000 TL
Yabancı Kaynaklar Toplamı = 19.000 TL (Satıcılar)
Sermaye = 100.000 - 19.000 = 81.000 TL

  1. b) Açılış Bilançosunun Düzenlenmesi:
XXX TİCARET İŞLETMESİ
16.10.20XX TARİHLİ AÇILIŞ BİLANÇOSU
AKTİF (VARLIKLAR) Tutar (TL) PASİF (KAYNAKLAR) Tutar (TL)
DÖNEN VARLIKLAR 70.000 KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 19.000
- Kasa (100) 20.000 - Ticari Borçlar (320) 19.000
- Ticari Mallar (153) 50.000 UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR -
DURAN VARLIKLAR                     30.000 ÖZ KAYNAKLAR 81.000
- Demirbaşlar (255) 30.000 - Sermaye (500) 81.000
TOPLAM AKTİF 100.000 TOPLAM PASİF 100.000

Dipnotlar:

  1. İşletme, ticari faaliyetine 16.10.20XX tarihinde başlamıştır.
  2. Tabloda yer alan "Kasa", işletmenin başlangıç nakit varlığını göstermektedir.
  3. "Ticari Mallar", işletmenin başlangıç stok değerini ifade eder.
  4. "Demirbaşlar", işletmenin başlangıçta sahip olduğu uzun vadeli fiziksel varlıklardır.
MUHASEBE DEFTERİNE KAYIT

 

İşletmelerde mali işlemler, ispat edici belgelerle desteklenerek tutulan zorunlu defterlere kaydedilir. Bu zorunlu defterler, Vergi Usul Kanunu'nun 182-185. maddeleri ve Türk Ticaret Kanunu'nun 64. maddesinde belirlenmiştir. Bu düzenlemelere göre, birinci sınıf tacirlerin bilanço esasına göre tutmaları gereken ticari defterler; yevmiye defteri, defterikebir ve envanter defteridir.

Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 24.02.2011 tarihinde yayımladığı Elektronik Defter Genel Tebliği'ne göre, belirli koşulları taşıyan birinci sınıf tacirlerin yevmiye defteri ve defter-i kebirlerini elektronik ortamda (e-defter) tutmaları gerekmektedir. Mali işlemler, e-defter ya da muhasebe paket programları aracılığıyla önce muhasebe fişlerine, ardından ise zorunlu ticari defterlere kaydedilir.

 

Muhasebe Fişlerine Kayıt
  1. Tahsil Fişi

Bu fiş, işletmenin kasasına nakit girişine neden olan mali işlemleri kaydetmek için kullanılır. Bankadan para çekme, nakit mal satışı veya alıcılardan tahsilat gibi durumlarda düzenlenir. Kasa hesabı varlık hesabı olduğundan, nakit girişleri bu hesabın borç tarafına kaydedilir.

Örnek:
İşletme, 19.10.20XX tarihinde 20.000 TL tutarında ticari malı peşin olarak satmıştır. (Fatura No: A-100).
Çözüm:

Tahsil Fişi
Borçlu Hesap
100 - Kasa
Alacaklı Hesap
600 - Satış Gelirleri
  1. Tediye (Ödeme) Fişi

Tediye fişi, işletmenin kasasından nakit çıkışına neden olan işlemleri kaydetmek için düzenlenir. Nakit mal alışı, satıcılara ödeme veya banka hesabına para yatırma gibi durumlar bu fiş türü ile kaydedilir. Kasa hesabından nakit çıkışı olduğunda bu hesap alacak tarafına yazılır.

Örnek:
İşletme, 20.10.20XX tarihinde 50.000 TL tutarında ticari malı peşin olarak satın almıştır. (Fatura No: B-100).

Çözüm:

Tediye Fişi
Borçlu Hesap
153 - Ticari Mallar
Alacaklı Hesap
100 - Kasa
  1. Mahsup Fişi

Mahsup fişi, kasa hesabının kullanılmadığı veya kasa hesabıyla birlikte başka hesapların borçlu ve alacaklı olarak işlendiği işlemleri kaydetmek için kullanılır. Borçlu hesapların toplamı, alacaklı hesapların toplamına eşit olmalıdır.

Örnek 1:
İşletme, 21.10.20XX tarihinde 35.000 TL tutarında ticari malı kredili olarak satın almıştır. (Fatura No: D-100).

Çözüm:

Mahsup Fişi
Borçlu Hesap
153 - Ticari Mallar
Alacaklı Hesap
320 - Satıcılar

Örnek 2:
İşletme, 22.10.20XX tarihinde 8.000 TL tutarında ticari malı yarısı kredili, yarısı peşin ödenerek satın almıştır. (Fatura No: E-100).

Çözüm:

Mahsup Fişi
Borçlu Hesap
153 - Ticari Mallar
Alacaklı Hesaplar
100 - Kasa
320 - Satıcılar

Yevmiye Defteri

 

Yevmiye defteri, mali nitelikteki işlemlerin tarih sırasına göre maddeler halinde kaydedildiği, muhasebenin temel defterlerinden biridir (VUK 183. madde). Bu deftere yapılan kayıtlar, bir hesap döneminde gerçekleşen tüm mali işlemleri topluca görmeyi sağlar. Aynı zamanda muhasebenin kaydetme işlevini yerine getiren önemli bir araçtır.

Yevmiye defterinde sayfalar ardışık numaralandırılır. Kayıtlar elle yapılabileceği gibi, bilgisayar ortamında oluşturulan kayıtların dökümü, hareketli yapraklar (sürekli form kâğıtları) şeklinde de alınabilir (VUK 183. madde). Her sayfanın sonunda sayfa toplamı belirtilir.

Defterin kullanılmaya başlanmadan önce noter tasdikinin yapılması zorunludur (VUK 220. madde, TTK 64. madde). Ancak e-defter uygulamasına dahil olan birinci sınıf tacirler için yevmiye defteri tasdik ettirme yükümlülüğü bulunmamaktadır.

Yevmiye Maddesi ve Kayıt Kuralları

Yevmiye defterine yapılan her işlem bir yevmiye maddesi olarak adlandırılır. Bir yevmiye maddesi, iki tarih çizgisi arasında yer alan bilgileri kapsar. Bu maddeler kaydedilirken aşağıdaki kurallara dikkat edilmelidir:

  1. Madde Numaralandırması:

    Her yevmiye maddesi ardışık numaralandırılır. İlk madde, açılış kaydıdır ve 1 numaralı madde olarak kaydedilir. Son madde ise kapanış kaydıdır.

  2. Kayıt Tarihi:

    Her işlem için kayıt tarihi belirtilir. Tarih, ilgili alanlara açık ve net bir şekilde yazılır.

  3. Borçlu ve Alacaklı Hesaplar:
    • Mali işlemlere ait borçlu ve alacaklı hesap isimleri, büyük harflerle yazılır.
    • Borçlu hesap ismi, soldaki tarih çizgisinin altına; alacaklı hesap ismi ise sağdaki tarih çizgisinin altına yazılır.
  4. Parasal Tutarlar:
    • Borçlu ve alacaklı hesaplara ait parasal tutarlar belirtilir.
    • Her yevmiye maddesinde borçlu hesapların toplamı, alacaklı hesapların toplamına eşit olmalıdır.
  5. Belge Bilgileri ve Açıklamalar:
    • İşleme ait belge numarası ve kısa bir açıklama eklenir.
  6. Defterikebir Sayfa Numarası:
    • Elle yapılan kayıtlarda borçlu ve alacaklı hesapların defterikebir sayfa numaraları belirtilir.
    • Bilgisayarda tutulan kayıtlarda ise hesap kodları yazılır.
  7. Hatalı Kayıtların Düzeltilmesi:
    • Hatalı bir kayıt tespit edildiğinde, muhasebe kuralları çerçevesinde düzeltme yapılır.

Yevmiye defteri, doğru ve düzenli kayıtlarla işletmenin mali durumunun şeffaf bir şekilde izlenmesini sağlar. Bu nedenle kayıtların eksiksiz ve muhasebe standartlarına uygun şekilde tutulması büyük önem taşır.

Yevmiye maddeleri, borçlu ve alacaklı hesapların sayısına göre üç farklı türde sınıflandırılabilir:

  1. Basit Yevmiye Maddesi

    Bu tür yevmiye maddesinde yalnızca bir borçlu hesap ve bir alacaklı hesap yer alır. İşlem basittir ve genellikle küçük veya tek yönlü hareketleri kaydetmek için kullanılır.

    Örnek:
  • Kasa hesabına 1.000 TL nakit giriş yapıldığında:
Muhasebe Kaydı
Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
100 Kasa 1.000
300 Banka Kredileri 1.000
  1. Bileşik Yevmiye Maddesi

    Bu türde ya birden fazla borçlu hesaba karşılık bir alacaklı hesap bulunur ya da bir borçlu hesaba karşılık birden fazla alacaklı hesap yer alır.

    Örnek:
  • Bir iş yerinde kira ödemesi için hem kasa hem de banka hesabından toplam 5.000 TL ödeme yapıldığında:
Muhasebe Kaydı
Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
770 Genel Yönetim Giderleri 5.000
100 Kasa 2.000
102 Bankalar 3.000
  1. Karma Yevmiye Maddesi

    Borçlu ve alacaklı hesapların her birinin birden fazla olduğu, daha karmaşık işlemlerin kaydedildiği yevmiye maddeleridir.

    Örnek:
  • Personel maaşlarının tahakkuku durumda:
Muhasebe Kaydı
Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
770 Genel Yönetim Giderleri 10.000
720 Direkt İşçilik Giderleri 5.000
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar 3.000
335 Personel Borçları 12.000
Örnek: 19.10.20XX tarihinde ticari faaliyete başlayan XXX ticaret işletmesinin açılış
bilançosu aşağıdaki gibidir.

 

19.10.20XX TARİHLİ AÇILIŞ BİLANÇOSU
AKTİF (VARLIKLAR) Tutar (TL) PASİF (KAYNAKLAR) Tutar (TL)
I. DÖNEN VARLIKLAR 145.000 III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 34.000
- Kasa (100) 60.000 - Ticari Borçlar (320) 19.000
- Bankalar (102) 15.000 - Satıcılar (321) 15.000
- Stoklar (153) 70.000 IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 70.000
II. DURAN VARLIKLAR 120.000 - Mali Borçlar (40) 70.000
- Maddi Duran Varlıklar (252) 120.000 V. ÖZ KAYNAKLAR 161.000
- Ödenmiş Sermaye (50) 161.000
- Sermaye (500) 161.000
AKTİF TOPLAM
265.000
PASİF TOPLAM
265.000
Dipnotlar:
  1. ………………...............................................................................................
  2. ………………...............................................................................................
Dönem içi işlemler:
  1. İşletme,20.10.20XX tarihinde kasadaki 10.000,00 TL nakit parayı bankadaki hesabına yatırmıştır. (A-1205 No.lu dekont)
  2. İşletme, 21.10.20XX tarihinde satıcılara olan 19.000,00 TL borcun 6.000,00 TL’sini kasadan, 13.000,00TL’sini bankadaki hesabından ödemiştir. (7896 No.lu (EFT) Elektronik Fon Transferi) .
  3. İşletme, 22.10.20XX tarihinde 20.000,00 TL tutarındaki ticari malı 5.000,00 TL’si peşin, 15.000,00 TL’si senetli satmıştır. (A-0017 No.lu fatura) (KDV dikkate alınmamıştır.)

İstenen: İşletmenin, açılış bilançosunu ve dönem içi işlemlerini yevmiye defterine kaydedip, yevmiye madde türünü belirtiniz.

Açılış Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
1 100 Kasa 60.000,00
102 Bankalar 15.000,00
153 Ticari Mallar 70.000,00
252 Binalar 120.000,00
320 Satıcılar 19.000,00
321 Borç Senetleri 15.000,00
400 Banka Kredileri 70.000,00
500 Sermaye 161.000,00
Açıklama:

Bu yevmiye kaydında, verilen hesaplar açılış kaydını yapmak için kullanılmaktadır. Aktif hesaplar borçlanırken, pasif hesaplar alacaklanmaktadır. Kaydın tamamlanması, işletmenin mali durumunun başlatılması için gereklidir.

 

 Dönem İçi İşlemler ve Yevmiye Kayıtları

İşlem 1: 20.10.20XX - Kasadan Bankaya Para Yatırma

Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
2 102 Bankalar 10.000,00
100 Kasa 10.000,00
Açıklama:
  • A-1205 No.lu dekont ile bankadaki hesaba 10.000 TL yatırılmıştır.
  • Bu işlemde Kasa hesabı alacaklandırılacak, Bankalar hesabı ise borçlandırılacaktır.
İşlem 2: 21.10.20XX - Satıcı Borcu Ödemesi
Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
3 320 Satıcılar 19.000,00
100 Kasa 6.000,00
102 Bankalar 13.000,00
Açıklama:
  • Satıcılara olan borç, nakit ve 7896 No.lu EFT ile ödenmiştir.
  • Kasa hesabından 6.000 TL ve Bankalar hesabından 13.000 TL ödeme yapılmıştır.
  • Satıcılar hesabı bu tutar kadar borçlandırılmıştır.
İşlem 3: 22.10.20XX - Ticari Mal Satışı
Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
4 100 Kasa 5.000,00
121 Alacak Senetleri 15.000,00
600 Yurtiçi Satışlar 20.000,00
Açıklama:
  • A-0017 No.lu fatura ile peşin ve senetli mal satışı yapılmıştır.
  • Kasa hesabına 5.000 TL borç, Alacak Senetleri hesabına 15.000 TL borç kaydedilmiş ve Yurtiçi Satışlar hesabına 20.000 TL alacak kaydedilmiştir.

 

DEFTERİ KEBİR

Defterikebir, mali işlemlerin yevmiye defterinden alınarak, belirli bir düzende hesaplara yerleştirildiği ve sınıflandırıldığı bir muhasebe defteridir. Türk Vergi Usul Kanunu'nun 184. maddesine göre, her bir işlem, ilgili hesaplarda toplanarak muhasebenin sınıflandırma fonksiyonu gerçekleştirilir. Bu işlemler, örneğin "100 KASA" hesabı için kasa işlemleri ya da "102 BANKALAR" hesabı için banka işlemleri şeklinde sıralanır.

Defterikebir, her sayfasında borç ve alacak sütunları bulunan bir tablodan oluşur. Muhasebe kayıtları, elle yapılabileceği gibi dijital ortamda da düzenlenebilir. Ancak, defterin kullanılmadan önce noter tasdikinin yapılması yasal bir zorunluluktur. Bu defter, özellikle e-defter uygulamasına geçen birinci sınıf tacirler için tasdik ettirme zorunluluğu bulunmaz.

Defterikebirin düzeninde dikkat edilmesi gereken unsurlar şunlardır:
  1. Her sayfanın numaralandırılması ve karşılıklı şekilde (örneğin 1-1, 2-2 gibi) sıralanması gerekmektedir.
  2. Sayfanın sol tarafı borç, sağ tarafı ise alacak kısmı olarak belirlenir. Her sayfa sonunda, ilgili tutarlar toplanarak sayfa toplamı yapılır. Yıl sonlarında ise her hesap için genel toplamlar yazılır.
  3. Kayıtlar elle tutulduğunda, işletme hesap yoğunluğuna göre defterikebirde yeterli sayfa bırakır. Örneğin, “100 KASA” hesabı için 1-10 sayfalar arasında yer ayrılabilir.
  4. Yevmiye defterine borç olarak kaydedilen tutarlar, ilgili hesap defterikebirinde borç kısmına; alacak olarak kaydedilenler ise alacak kısmına yazılır.
DEFTERİKEBİR
SAYFA NO: 1 …................ HESABI SAYFA NO: 1
BORÇ ALACAK
 

TARİH

 YEVMİYE MADDE NO  

AÇIKLAMA

  

TUTAR(TL)

 ARA

TOPLAM

  

TARİH

 YEVMİYE MADDE NO  

AÇIKLAMA

  

TUTAR(TL)

 ARA

TOPLAM
Sayfa Toplamı Sayfa Toplamı
Örnek: 25.10.20XX tarihinde ticari faaliyete başlayan XXX ticaret işletmesinin açılış bilançosu aşağıdaki gibidir.
XXX TİCARET İŞLETMESİNİN 25.10.20XX TARİHLİ AÇILIŞ BİLANÇOSU
AKTİF (VARLIKLAR) Tutar (TL) PASİF (KAYNAKLAR) Tutar (TL)
I. DÖNEN VARLIKLAR                                              155.000 III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 50.000
- Kasa (100) 40.000 - Ticari Borçlar (320) 20.000
- Bankalar (102) 35.000 - Satıcılar (321) 30.000
- Stoklar (153) 80.000 IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 75.000
II. DURAN VARLIKLAR 200.000 - Mali Borçlar (40) 75.000
- Maddi Duran Varlıklar (255) 200.000 V. ÖZ KAYNAKLAR 230.000
- Ödenmiş Sermaye (50) 230.000
- Sermaye (500) 230.000
AKTİF TOPLAM 355.000 AKTİF TOPLAM 355.000
Dipnotlar:
  1. ………………...............................................................................................
  2. ………………...............................................................................................

 

Dönem içi işlemler:
  1. İşletme, 26.10.20XX tarihinde kasasındaki 15.000,00 TL’yi bankadaki hesabına yatırmıştır. (C-4560 No.lu dekont)
  2. İşletme,27.10.20XX tarihinde satıcılara olan 20.000,00 TL borcunu bankadaki hesabından ödemiştir. (B-720 No.lu dekont)

İstenen: İşletmenin açılış bilançosunu ve dönem içi işlemlerini, yevmiye defterine ve defterikebire kaydediniz.

Çözüm:

Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
1 100 Kasa 40.000,00
102 Bankalar 35.000,00
153 Ticari Mallar 80.000,00
255 Demirbaşlar 200.000,00
320 Satıcılar 20.000,00
321 Borç Senetleri 30.000,00
400 Banka Kredileri 75.000,00
500 Sermaye 230.000,00
Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
1 102 Bankalar 15.000,00
100 Kasa 15.000,00
Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
3 320 Satıcılar 20.000,00
102 Bankalar 20.000,00

 

Defterikebir Kayıtları
100 KASA HESABI
Borç (TL) Alacak (TL)
40.000
15.000
25.000

102 BANKALAR HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
35.000
15.000 20.000
30.000

153 TİCARİ MALLAR HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
80.000
80.000

255 DEMİRBAŞLAR HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
200.000
200.000

320 SATICILAR HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
20.000
20.000

321 BORÇ SENETLERİ HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
30.000
30.000

400 BANKA KREDİLERİ HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
75.000
75.000

500 SERMAYE HESABI

Borç (TL) Alacak (TL)
230.000
230.000
Defterikebir ve Yardımcı Defter Bağlantısı ve Örnek Kayıtlar

Defterikebir, işletmelerin mali işlemlerini hesaplar bazında sınıflandırarak, işlemlerin her birini detaylı bir şekilde takip etmelerini sağlayan bir defterdir. Yardımcı defterler ise, defterikebir hesaplarının daha ayrıntılı takibi için kullanılır. Yardımcı hesaplar, ana hesaplar altında detaylı bir şekilde sınıflandırılarak kaydedilir ve işlemlerin her bir alt kategorisini takip etmek için faydalıdır. Yardımcı defterlerin kullanımı yasal bir zorunluluk olmasa da, işletmenin işlemlerini daha etkili bir şekilde yönetebilmesi için oldukça yararlıdır.

Örnek Kayıtlar:
İşletmenin Mali İşlemleri:
  1. 27.10.20XX tarihinde, alıcı A'ya 5.000 TL tutarında mal verilmiştir (KDV dikkate alınmamıştır).
  2. 28.10.20XX tarihinde, alıcı B'ye 6.000 TL tutarında mal verilmiştir (KDV dikkate alınmamıştır).
  3. 13.11.20XX tarihinde, alıcı A'dan 4.000 TL nakit tahsil edilmiştir.
  4. 14.11.20XX tarihinde, alıcı B'den 2.000 TL nakit tahsil edilmiştir.
Adım 1: Yevmiye Defteri Kayıtları

İlk olarak, her bir işlem yevmiye defterine kaydedilir. Her bir işlem için borç ve alacak tutarları belirlenir.

  1. İşlem (27.10.20XX)
  • Yevmiye Kaydı
    Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
    1 120 Alıcılar 5.000,00
    600 Satışlar 5.000,00
    Açıklama:
    • Alıcı A'ya yapılan satış sonucunda, Alıcılar hesabı 5.000 TL borçlandırılmıştır.
    • Satışlar hesabı ise 5.000 TL alacaklandırılmıştır.
  1. İşlem (28.10.20XX)
    Yevmiye Kaydı
    Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
    1 120 Alıcılar 6.000,00
    600 Satışlar 6.000,00
    Açıklama:
    • Alıcı B'ye yapılan satış sonucunda, Alıcılar hesabı 6.000 TL borçlandırılmıştır.
    • Satışlar hesabı ise 6.000 TL alacaklandırılmıştır.
  1. İşlem (13.11.20XX)
    Yevmiye Kaydı
    Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
    1 100 Kasa 4.000,00
    120 Alıcılar 4.000,00

    Açıklama:

    • Alıcı A'dan 4.000 TL nakit ödeme alınmış, Kasa hesabı borçlandırılmıştır.
    • Alıcılar hesabı ise 4.000 TL alacaklandırılmıştır.
  1. İşlem (14.11.20XX)
  • Yevmiye Kaydı
    Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç Tutarı (TL) Alacak Tutarı (TL)
    1 100 Kasa 2.000,00
    120 Alıcılar 2.000,00
    Açıklama:
    • Alıcı B'den 2.000 TL nakit ödeme alınmış, Kasa hesabı borçlandırılmıştır.
    • Alıcılar hesabı ise 2.000 TL alacaklandırılmıştır.
Adım 2: Defterikebir Kayıtları

Yevmiye defterine kaydedilen işlemler defterikebir hesaplarında da sırasıyla toplanır. Her hesap, kendi borç ve alacak tutarlarıyla güncellenir.

Yevmiye Kaydı
Madde No Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
1 120 Alıcılar 11.000
100 Kasa 6.000
600 Yurt İçi Satışlar 17.000
Açıklama:
  • Yurt içi satış sonucu Alıcılar hesabı 11.000 TL borçlandırılmıştır.
  • Bu tutarın 6.000 TL'lik kısmı Kasa'dan tahsil edilmiştir.
  • Yurt İçi Satışlar hesabı ise 17.000 TL alacaklandırılmıştır
Adım 3: Yardımcı Defter Kayıtları

Yardımcı defterler, ana hesapların altındaki detaylı işlemleri izlemek için kullanılır. Bu örnekte, "120 ALICILAR HESABI" için her bir alıcıya ait yardımcı hesaplar açılabilir.

Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL)
120.01 ALICI A 5.000 4.000
120.02 ALICI B 6.000 2.000

Açıklama:

  • 120.01 ALICI A hesabı, 5.000 TL borçla başlamış, 4.000 TL tahsilatla borcu azalmıştır.
  • 120.02 ALICI B hesabı, 6.000 TL borçla başlamış, 2.000 TL tahsilatla borcu azalmıştır.
Adım 4: Yardımcı Defter ve Defterikebir İlişkisi

Yardımcı defterde her bir alt hesap, defterikebirdeki ana hesapla ilişkilidir. Yardımcı hesapların borç ve alacak toplamları, ana defter hesaplarının borç ve alacak toplamlarıyla uyumlu olmalıdır.

  • 120 ALICILAR HESABI'nda borç toplamı 11.000 TL, alacak toplamı ise 6.000 TL. Yardımcı defterde de, 120.01 ve 120.02 hesaplarının toplamları bu değerlere eşittir.

Sonuç: Yevmiye defteri, defterikebir ve yardımcı defter kayıtları yukarıdaki gibi yapılır. Yardımcı defter kullanımı, işlemlerin detaylı takibini sağlar ve her bir alt hesap için doğru kayıtlar yapılmasını temin eder. Bu kayıtlar, işletmenin mali durumunu izlemek ve doğru muhasebe işlemleri yapmak için gereklidir.

Defterikebir ile Yardımcı Defter Kayıtları ve Aralarındaki İlişki:

İşletmeler, mali işlemlerini düzgün bir şekilde takip edebilmek için Defterikebir ve Yardımcı Defter kullanır. Bu defterler arasında sıkı bir ilişki bulunur; çünkü her bir ana hesap, alt hesaplarla detaylandırılır ve bu hesapların borç ve alacak kalemleri uyumlu olmalıdır.

120 ALICILAR HESABI

Örnek olarak, “120 ALICILAR” hesabının borç toplamı 11.000,00 TL, alacak toplamı ise 6.000,00 TL’dir. Bu durumda, borç kalanı 5.000,00 TL olarak hesaplanır. Yani, işletme toplamda alıcılardan 5.000 TL daha alacaklıdır.

İşletmenin alıcılarından olan alacağının durumu Yardımcı Defterden izlenebilir.

Yardımcı Defter Kayıtları:

Defterikebir Kaydı
Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL) Bakiye (TL)
120.01 Alıcılar 5.000,00
120.01 Alıcılar 4.000,00 1.000,00
Açıklama:
  • 120.01 Alıcılar Hesabı'na 5.000 TL borç kaydedilmiştir.
  • Sonrasında 4.000 TL alacak düşülerek 1.000 TL bakiye kalmıştır.

Yardımcı hesapta, 120.01 ALICI A'ya ait borç toplamı 5.000 TL, alacak toplamı ise 4.000 TL’dir. Borç kalanı 1.000 TL olup, bu da Alıcı A'nın işletmeye 1.000,00 TL borçlu olduğunu gösterir. Bu bilgi, işletmenin alıcı A ile olan alacak durumunu detaylı bir şekilde izleyebilmesini sağlar.

Defterikebir Kaydı
Hesap Kodu Hesap Adı Borç (TL) Alacak (TL) Bakiye (TL)
120.02 Alıcı B 6.000,00
120.02 Alıcı B 2.000,00 4.000,00
Açıklama:
  • 120.02 Alıcı B Hesabı'na 6.000 TL borç kaydedilmiştir.
  • Sonrasında 2.000 TL alacak düşülerek 4.000 TL bakiye kalmıştır.

120.02 ALICI B'ye ait yardımcı hesapta borç toplamı 6.000 TL, alacak toplamı ise 2.000 TL’dir. Borç kalanı 4.000 TL olup, bu da Alıcı B'nin işletmeye 4.000,00 TL borçlu olduğunu gösterir.

Defterikebir ile Yardımcı Defter Arasındaki İlişki:

Defterikebirde 120 ALICILAR HESABI için toplam borç 11.000 TL, alacak ise 6.000 TL’dur. Bu hesapta kalan 5.000 TL, alıcıların borçlarının toplamını verir.

Yardımcı defterde ise 120.01 ALICI A ve 120.02 ALICI B hesaplarının borç kalanları toplamı 5.000 TL’yi gösterir:

  • 120.01 ALICI A: Borç kalanı 1.000 TL
  • 120.02 ALICI B: Borç kalanı 4.000 TL

Bu şekilde, Defterikebirdeki ana hesap ile yardımcı defterdeki alt hesaplar arasındaki ilişki sağlanmış olur. Yardımcı hesaplar, alıcıların her birine ait borç durumunun daha detaylı takibini sağlar ve borç kalanlarının toplamı, defterikebirdeki ana hesabın borç kalanı ile uyumlu olur.

 

pratikmuhasebe sitesinden daha fazla şey keşfedin

Okumaya devam etmek ve tüm arşive erişim kazanmak için hemen abone olun.

Okumaya Devam Edin