Temel Mali Tablolar (Bilanço)

 

İşletmelerin faaliyetlerine ilişkin finansal bilgilerin toplu olarak gösterildiği tablolara mali tablolar adı verilir. Muhasebede kullanılan iki temel mali tablo bulunmaktadır.

Bunlar: Bilanço ve Gelir Tablosu

Bilanço:

İşletmenin belli bir tarihteki varlıklarını ve bu varlıkların sağlandığı kaynaklarını gösteren mali tabloya bilanço denir. Bilanço işletmenin finansal yapısını ya da durumunu görmek açısından en önemli tablolardan biridir. Bilançoda bulunması gereken unsurlar aşağıdaki gibidir.

 

XYZ TİCARET İŞLETMESİNİN 01.01.20XX TARİHLİ BİLANÇOSU

AKTİF (VARLIKLAR)	PASİF (KAYNAKLAR)
1. Dönen Varlıklar	3. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
2. Duran Varlıklar	4. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
	5. Öz Kaynaklar
Aktif Toplamı                                          XXXXXX	Pasif Toplamı                                           XXXXXX

Dipnotlar:
1- ……………………
2- ……………………

Bilanço Başlığı:

Bilanço başlığında mutlaka bulunması gereken üç önemli unsur vardır. Bunlar: işletmenin adı veya unvanı, bilanço kelimesi ve bilanço tarihi.

Aktif: Bilançonun sol tarafında, işletmenin varlıklarını (mevcutlarını ve alacaklarını) gösteren kısımdır.

Pasif: Bilançonun sağ tarafında, işletmenin kaynaklarını (sermayesini ve borçlarını) gösteren kısımdır.

Bilanço Dipnotları: Bilançonun daha iyi anlaşılabilmesi ve yorumlanabilmesi için gerekli açıklamaların yazıldığı bölümdür.

Bilanço Biçimsel Yapısı:

Bilançonun biçimsel yapısı, bilançonun hangi şekil unsurlarının göz önünde bulundurularak düzenleneceğini ifade eder.

Bilanço iki bölümden oluşur. Aktif taraf, işletmenin sahip olduğu varlıkların, pasif taraf ise işletme öz sermayesi ve yabancı kaynakların yer aldığı bölümdür.

İşletme Varlıkları (Aktif) Biçimsel Yapısı:

İşletmenin sahip olduğu, para ile ifade edilebilen değerlere varlık denir. Varlıklar, dönen varlıklar ve duran varlıklardan oluşur.

• Dönen Varlıklar: Nakit olarak işletme kasasında ya da bankada tutulan paralar ile bir yıl veya daha kısa süre içinde paraya çevrilebilecek değerler dönen varlıklar grubunda yer alır. (Örnek: nakit para, banka mevduatı, bir yıldan kısa vadeli senetli ve senetsiz alacaklar)
• Duran Varlıklar: Normal şartlarda bir yıl içinde elden çıkarılması düşünülmeyen, faydaları bir yıl içinde tükenmeyecek varlıklar bu grupta yer alır. (Örnek: demirbaşlar, makine, teçhizat, bina, taşıt)

İşletme Kaynakları (Pasif) Biçimsel Yapısı:

Kaynaklar Kısa Vadeli Yabancı Kaynak (Kısa Vadeli Borçlar), Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar (Uzun Vadeli Borçlar) ve Öz Kaynaklar (Sermaye) olmak üzere üç bölümden oluşur.

• Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar: Bir yıl ya da daha kısa süre içinde ödenmesi gereken borçlar bu grupta yer alır.
• Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar: Bir yıldan daha uzun sürede ödenecek borçlar bu grupta yer alır.
• Öz Kaynaklar: İşletme sahip ve ortaklarının işletmeye koydukları sermaye ve benzeri kaynaklar bu grupta yer alır. (Örnek: sermaye ve kârlar)

Şekil Bakımından Bilanço Türleri

Bilanço, sunuş biçimine göre aşağıdaki gibi iki farklı şekilde düzenlenebilir:

1. Hesap Tipi Bilanço
2. Rapor Tipi Bilanço

Hesap Tipi Bilanço:

Hesap tipi bilançolarda, sol tarafta aktifler, sağ tarafta pasifler yer almaktadır. Bu tür bilançolar “T” sembolü ile gösterilir.

 

XYZ TİCARET İŞLETMESİNİN 01.01.20XX TARİHLİ BİLANÇOSU

AKTİF (VARLIKLAR)	PASİF (KAYNAKLAR)
1. Dönen Varlıklar	3. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
2. Duran Varlıklar	4. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
	5. Öz Kaynaklar
Aktif Toplamı                                        XXXXXX	Pasif Toplamı                                             XXXXXX

Rapor Tipi Bilanço:

Hesapların aktif hesaplardan pasif hesaplara doğru alt alta sıralanmasıyla düzenlenen bilanço tipidir. Tek Düzen muhasebe sisteminde öngörülen bilanço rapor tipi bilançodur.

XYZ TİCARET İŞLETMESİNİN 31.12.20XX TARİHLİ BİLANÇOSU

Geçmiş Dönem	Cari Dönem
AKTİF (VARLIKLAR)
1. Dönen Varlıklar	……
10. Hazır Değerler	…..
15. Stoklar	…..
2. Duran Varlıklar	……
22. Ticari Alacaklar	…..
23. Diğer Alacaklar	…..
25. Maddi Duran Varlıklar	…..
PASİF (KAYNAKLAR)	……
3. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar	……
30. Mali Borçlar	…..
32. Ticari Borçlar	…..
4. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar	…..
40. Mali Borçlar	…..
42. Ticari Borçlar	…..
5. Öz Kaynaklar	……
50. Ödenmiş Sermaye	…..
57. Geçmiş Yıllar Kârları	…..
59. Dönem Net Kârı(Zararı)	…..

Bilanço Temel Denkliği:

Bilanço varlık ve kaynak olmak üzere iki ana bölümden oluşur. Bilançoda yer alan her varlığın bir kaynağı vardır. Varlık ve kaynak toplamları mutlaka birbirine eşit olmalıdır. Bu eşitliğe bilanço temel denkliği adı verilir.

Bu eşitlik şu şekilde de ifade edilebilir:

Varlıklar = Kaynaklar

Örnek:

XYZ işletmesinin 01.01.20XX tarihinde varlık ve kaynak toplamları aşağıdaki gibidir:

Dönen Varlıklar	10.000,00 TL	Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar	5.000,00 TL
Duran Varlıklar	20.000,00 TL	Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar	3.000,00 TL

İstenen:

a) İşletmenin sermayesini hesaplayınız.

b) Bilanço temel denkliğini bilanço üzerinde gösteriniz.

Çözüm:

Sermaye = (Dönen Varlıklar + Duran Varlıklar) - (Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar + Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar)
Sermaye = (10.000 + 20.000) - (5.000 + 3.000)
Sermaye = 30.000 - 8.000
Sermaye = 22.000

XYZ TİCARET İŞLETMESİNİN 01.01.20XX TARİHLİ BİLANÇOSU

AKTİF (VARLIKLAR)	PASİF (KAYNAKLAR)
1. Dönen Varlıklar          10.000	KVYK + UVYK         5.000 + 3.000 =     8.000
2. Duran Varlıklar           20.000	Öz Kaynaklar (Sermaye)                      22.000
Aktif Toplamı                30.000	Pasif Toplamı                                       30.000

AÇILIŞ BİLANÇOSU

Bilanço, bir işletmenin belirli bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren mali bir tablodur. İşe yeni başlayan işletmeler, ticari faaliyete başladıkları tarihte; faaliyetine devam eden işletmeler ise hesap döneminin başlangıcı olan 1 Ocak tarihinde açılış bilançosu hazırlar (TTK Madde 68, VUK Madde 192). Muhasebe sürecinin başlangıç noktasını temsil ettiği için bu belgeye Açılış Bilançosu adı verilir.

Açılış bilançosu şu bölümlerden oluşur:

1. Bilançonun Başlığı: İşletmenin adı veya unvanı, düzenlenme tarihi ve "Bilanço" kelimesi yer alır.
2. Bilançonun Aktifi: Sol tarafta yer alır ve işletmenin sahip olduğu varlıkları gösterir. Dönen varlıklar (nakit, alacaklar, stoklar) ve duran varlıklar (demirbaşlar, taşınmazlar) olarak ikiye ayrılır.
3. Bilançonun Pasifi: Sağ tarafta yer alır ve varlıkların sağlandığı kaynakları gösterir. Kısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve öz kaynaklardan oluşur.
4. Bilanço Dipnotları: Bilançonun anlaşılmasını kolaylaştıran ek bilgiler içerir. Bu dipnotlar, bilançoda yer alan bazı rakamların detaylandırılmasına olanak tanır.

XXX TİCARET İŞLETMESİ

.../.../20XX TARİHLİ AÇILIŞ BİLANÇOSU

AKTİF (VARLIKLAR)	Tutar (TL)	PASİF (KAYNAKLAR)	Tutar (TL)
I. DÖNEN VARLIKLAR	XXXXXX	III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR	XXXXXX
- Kasa (100)	XXXXXX	- Ticari Borçlar (320)	XXXXXX
- Ticari Mallar (153)	XXXXXX	IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR	XXXXXX
II. DURAN VARLIKLAR	XXXXXX	V. ÖZ KAYNAKLAR	XXXXXX
- Demirbaşlar (255)	XXXXXX	- Sermaye (500)	XXXXXX
AKTİF TOPLAMI	XXXXXX	PASİF TOPLAMI	XXXXXX

Dipnotlar:

1. ………………...............................................................................................
2. ………………...............................................................................................

ÖRNEK UYGULAMA

XXX Ticaret İşletmesi, 16.10.20XX tarihinde aşağıdaki varlık ve kaynaklarla ticari faaliyetine başlamıştır:

• Kasa: 20.000 TL
• Ticari Mallar: 50.000 TL
• Demirbaşlar: 30.000 TL
• Kısa Vadeli Borçlar (Satıcılar): 19.000 TL
• Sermaye: ?

İstenen:

a) İşletmenin sermayesini hesaplayınız.

b) Açılış bilançosunu düzenleyiniz.

Çözüm

1. a) Sermayenin Hesaplanması:

Muhasebe prensiplerine göre:

AKTİF (VARLIKLAR) TOPLAMI = PASİF (KAYNAKLAR) TOPLAMI

Formülü detaylandırırsak:

Dönen Varlıklar + Duran Varlıklar = Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar + Uzun Vadeli Yabancı

Kaynaklar + Öz Kaynaklar (Sermaye)

Sermayeyi bulmak için:

Öz Kaynaklar (Sermaye) = Varlıklar Toplamı - Yabancı Kaynaklar Toplamı

Hesaplama:

Varlıklar Toplamı = 20.000 (Kasa) + 50.000 (Ticari Mallar) + 30.000 (Demirbaşlar) = 100.000 TL

Yabancı Kaynaklar Toplamı = 19.000 TL (Satıcılar)

Sermaye = 100.000 - 19.000 = 81.000 TL

1. b) Açılış Bilançosunun Düzenlenmesi:

XXX TİCARET İŞLETMESİ 16.10.20XX TARİHLİ AÇILIŞ BİLANÇOSU

AKTİF (VARLIKLAR)	Tutar (TL)	PASİF (KAYNAKLAR)	Tutar (TL)
DÖNEN VARLIKLAR	70.000	KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR	19.000
- Kasa (100)	20.000	- Ticari Borçlar (320)	19.000
- Ticari Mallar (153)	50.000	UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR	-
DURAN VARLIKLAR	30.000	ÖZ KAYNAKLAR	81.000
- Demirbaşlar (255)	30.000	- Sermaye (500)	81.000
TOPLAM AKTİF	100.000	TOPLAM PASİF	100.000

Dipnotlar:

1. İşletme, ticari faaliyetine 16.10.20XX tarihinde başlamıştır.
2. Tabloda yer alan "Kasa", işletmenin başlangıç nakit varlığını göstermektedir.
3. "Ticari Mallar", işletmenin başlangıç stok değerini ifade eder.
4. "Demirbaşlar", işletmenin başlangıçta sahip olduğu uzun vadeli fiziksel varlıklardır.

Kapanış Bilançosunun Düzenlenmesi

 

Muhasebe sisteminde bir dönem sona erdiğinde, işletmenin mali durumunu göstermek ve bir sonraki döneme devredecek bilançoyu oluşturmak için kapanış bilançosu düzenlenir. Kapanış bilançosu, gelir tablosu ve dönem içi muhasebe kayıtları tamamlandıktan sonra hazırlanan en kritik mali tablolardan biridir.

1. Kapanış Bilançosu Nedir?

Kapanış bilançosu, bir muhasebe döneminin sonunda, işletmenin tüm varlıklarını (aktifler), borçlarını ve sermayesini (pasifler) gösteren bir mali tablodur. Bu tablo, dönem sonu muhasebe işlemleri tamamlandıktan ve gelir tablosu hazırlandıktan sonra düzenlenir.

2. Kapanış Bilançosunun Amaçları

Kapanış bilançosunun temel amacı, işletmenin dönem sonundaki mali durumunu çıkaran hesapları kapatmak ve yeni dönemde kullanılacak olan açılış bilançosuna temel oluşturmaktır. Bununla birlikte kapanış bilançosu şu amaçlara da hizmet eder:

• Dönem sonu itibariyle işletmenin mali durumu hakkında bilgi sağlamak.
• Muhasebe kayıtlarını kapatırken yapılan hata ya da eksiklikleri görülebilir kılmak.
• Finansal tabloların denetimi ve analizine temel oluşturmak.

3. Kapanış Bilançosunun Düzenlenme Aşamaları

Kapanış bilançosunun düzenlenmesi, bir dizi adımı kapsar. Bu adımlar şu şekilde sıralanabilir:

1. Dönem Sonu Düzeltme Kayıtlarının Yapılması

Kapanış bilançosundan önce, muhasebe kayıtlarının eksiksiz ve doğru olduğundan emin olmak için dönem sonu düzeltme kayıtları yapılmalıdır. Bu düzeltmeler arasında şunlar bulunur:

• Amortisman Kayıtları: Maddi ve maddi olmayan duran varlıkların yıpranma payları.
• Gelir ve Gider Tahakkukları: Gerçekleşen ancak kayıtlara geçmemiş gelir ve giderlerin tahakkuku.
• Karşılıklar: İleride gerçekleşmesi beklenen ancak kesin olmayan borçlar veya zararlar için ayrılan karşılıklar.
• Reeskont Hesaplamaları: Vadesi gelmemiş senetler için bugünkü değerlere indirgeme yapılması.

1. Geçici Mizandan Kesin Mizana Geçiş

Kesin mizan, kapanış bilançosunun düzenlenmesinde kullanılacak hesap bakiyelerini içerir. Dönem sonu düzeltme kayıtları yapıldıktan sonra kesin mizan hazırlanır ve tüm hesapların borç-alacak dengesi kontrol edilir.

1. Gelir Tablosu Hesaplarının Kapatılması

Kapanış bilançosundan önce gelir ve gider hesapları 690 (Dönem Kar veya Zarırı Hesabı) hesabına devredilir. Daha sonra 690 hesabı, 590 (Dönem Net Karı Hesabı) veya 591 (Dönem Net Zarırı Hesabı) hesabına devredilerek kapatılır.

1. Bilanço Hesaplarının Kapatılması

Gelir ve gider hesapları kapatıldıktan sonra, bilanço hesaplarını oluşturan aktif ve pasif hesapların nihai bakiyeleri belirlenir. Aktif hesaplar işletmenin varlıklarını, pasif hesaplar ise borç ve sermaye kaynaklarını yansıtır.

1. Kapanış Bilançosunun Hazırlanması

Son adımda, tüm hesapların nihai bakiyeleri kullanılarak kapanış bilançosu düzenlenir. Bilançoda şu unsurlar yer alır:

• Aktifler: Dönen varlıklar (kasa, banka, alacaklar vb.) ve duran varlıklar (araziler, binalar, makine ve teçhizat vb.).
• Pasifler: Kısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve özkaynaklar.

4. Kapanış Bilançosunun Formatı

31.12.20XX TARİHLİ KAPANIŞ BİLANÇOSU

AKTİF (VARLIKLAR)	Tutar (TL)	PASİF (KAYNAKLAR)	Tutar (TL)
I. DÖNEN VARLIKLAR	145.000	III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR	34.000
- Kasa (100)                  60.000		- Satıcılar (320)                                19.000
- Bankalar (102)            15.000		- Borç Senetleri (321)                       15.000
- Ticari Mallar (153)      70.000		IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR	70.000
II. DURAN VARLIKLAR	120.000	- Banka Kredileri(400)                      70.000
- Binalar (252)             120.000		V. ÖZ KAYNAKLAR	161.000
		- Sermaye (500)                              161.000
		- Dönem Karı Zararı (590)
AKTİF TOPLAM	265.000	PASİF TOPLAM	265.000

5. Kapanış Bilançosunda Karşılaşılan Sorunlar

Kapanış bilançosu düzenlenirken bazı sorunlar ortaya çıkabilir:

• Eksik veya hatalı kayıtlar: Amortisman, karşılıklar ya da tahakkuk kayıtlarının eksik olması.
• Borç ve alacak dengesizliği: Muhasebe kayıtlarındaki hatalar nedeniyle aktif ve pasif toplamlarının eşit olmaması.
• Yanlış hesap bakiyeleri: Gelir tablosu hesaplarının doğru şekilde kapatılmamış olması.

6. Kapanış Bilançosunun Finansal Tablo Hazırlığındaki Rolü

Kapanış bilançosu, bir sonraki dönemin açılış bilançosuna temel oluşturur. Finansal tabloların denetimi, analizi ve raporlanmasında kritik öneme sahiptir.

Sonuç

Kapanış bilançosu, işletmenin mali yapısının net bir resmini sunar ve muhasebe dönemini kapatmak için gerekli olan son adımdır. Doğru ve eksiksiz bir şekilde hazırlanması, finansal tabloların güvenilirliğini ve işletmenin mali durumunun şeffaf bir şekilde sunulmasını sağlar.